Zapruder Inc.

In de tien jaar die volgde op de aanslagen in Amerika, veranderde het politieke landschap dramatisch in de hele wereld. Het was niet langer het Rode Gevaar uit het oosten dat dreigend met de vinger boven “de knop” zat, maar het waren de ongrijpbare en vaak onzichtbare moslimterroristen die in de soevereine staten van het westen wisten binnen te dringen en daar dood en verderf zaaiden. Waar men voorheen schuilde onder atoomparaplu’s en zich beschermde met “stay behind”-organisaties, zag men nu machteloos toe hoe kleine cellen van moslimradicalen het machtige westen tot diep in het hart wist te treffen. Dat was tenminste wat men toen dacht. Of wat men de burgers wijs wilde maken; het was een hectische tijd. Na het effectief oplossen van het Warschaupact leek de westerse wereld een chaos, waarbij niet alleen Europa nasidderde van een afgrijselijke oorlog in de Balkan, Afrika haar wonden likte na de genocide in Rwanda, maar ook het Midden-Oosten haar meest woelige periode kende sinds de Iran-Irak oorlog; dit keer hadden Afghanistan en Irak hierin een lijdende rol. Dit alles was een direct gevolg van de aanslagen die op 11 september 2001 plaatsvonden.

Niemand had kunnen vermoeden dat deze oorlogen directe gevolgen zouden hebben voor bijna alle landen in de wereld. Hoewel het telkens dezelfde landen waren die betrokken waren bij deze onrechtmatige agressie tegen soevereine staten, dwaalde het angstspook door de hele wereld rond. Het is nu, ruim 50 jaar na de aanslagen op de Twin Towers, dat we kunnen zien wat dit voor verstrekkende gevolgen heeft gehad. Nadat de afschuw van de aanslagen was weggeëbd zagen veel burgers van democratische staten zich geconfronteerd met een onderdrukking die ze niet verwacht hadden: die door hun eigen regering. In de 15 jaar die volgden na 9/11 waren ze verblind door de angst voor terrorisme. religie en vreemdelingen. Een angst die hun overheden effectief hadden weten te injecteren door onvervalste propaganda. Het begon allemaal in de Amerika, waar steeds meer draconische wetten werden genomen en waar marteling, ontvoering, propaganda en overheidsterreur een deel werden van de dagelijkse realiteit. In de navolgende jaren verspreidde deze zelfaangebrachte terreur zich ook naar Europese landen en verder. Veel landen grepen dit excuus aan om intern orde op zaken te stellen en de terreurwetten werden dan ook voornamelijk gebruikt om binnenlandse tegenstanders en sporadische oproer verpletterend neer te slaan. Dit alles in de naam van de veiligheid en de strijd tegen het terrorisme.

Ondanks het feit dat we in de geschiedenisboeken kunnen teruglezen dat mensen als Cheney, Blair en Balkenende met wisselende succes aangeklaagd werden door het Internationale Strafhof in Den Haag, blijft telkens toch dat knagende gevoel bestaan waarbij we ons afvragen of dit toch niet weer kan gebeuren. Het blijft een beangstigende gedachte dat volkeren die technisch en economisch zo ver gevorderd waren zich zo makkelijk angst lieten aanjagen door onzichtbare gevaren. Precies zoals dit gebeurde tijdens de Koude Oorlog. Niet voor niets noemen historici de eerste twee decennia van de 21ste eeuw ook wel de Angst Wende; men vreesde een opwarmend klimaat, wereldwijde epidemieën als vogelgriep en AIDS, islamterrorisme en kosmische rampen. Burgers in democratische staten werden geconfronteerd met massaal cameratoezicht op straat en op het wegennet, preventief fouilleren door de politie, zinloze treitercontroles op vliegvelden, individuele satellietsurveillance, toenemend politiegeweld, RFID-chips en zelfs militair ingrijpen op eigen bodem. Maar vooral werden we geconfronteerd met een ongekend propagandaoffensief via de media.

In het begin van het nieuwe millennium had de nieuwe media definitief haar intrede gedaan in het publieke en politieke landschap, met de stormachtige ontwikkeling van internet voorop. Internet was eindelijk volwassen geworden en nooit eerder kon men zo makkelijk converseren en discussiëren over de grenzen heen. Men was niet meer afhankelijk van de conventionele media voor de nieuwsbehoefte en dat bracht een maatschappelijke en politieke aardverschuiving teweeg. In eerste instantie creëerde dit paniek bij de media omdat ze hun monopolie van nieuwsverspreiding aangevallen zagen door online nieuws- en blogsites. De gevestigde orde ging zich zorgen maken over het medium dat nieuws als een wervelwind over de globe kon laten ging en hardnekkig was als een veenbrand. De politiek maakte zich zorgen omdat haar een-tweetjes met de gevestigde media ondermijnd werden en men besloot om terug te slaan. Dit vond zijn weerklank in 2012 toen de VN ‘virtueel terrorisme’ in een aantal resoluties gelijk stelde met fysiek terrorisme en internationale vervolging van virtuele overtreders mogelijk werd gemaakt via verschillende nationale wetten. Tot dan toe waren het alleen de landen van de EU, Engeland, Amerika, Israël en Australië die eerder stringente maatregelen hadden ingevoerd om virtuele vrijheidsstrijders aan banden te leggen. Het gevolg was een tweede golf van angst onder burgers die sterk deed denken aan de nasleep van 9/11, maar die op de één of andere manier indringender leek. De overheidscontrole drong nu het huis binnen via internet.

Tot die tijd waren de burgers er al bijna aan gewend geraakt dat ze in de gaten gehouden werden door hun eigen overheid en men leek te vergeten dat de overheid er eigenlijk was om haar burgers te dienen. Achteraf gezien dringen zich talloze parallellen met fascistische regimes uit de 20ste eeuw, alleen waren ze in het begin van het derde millennium handiger verborgen achter een sluier van democratische retoriek en argumenten voor meer veiligheid. De overheid deinsde er niet voor terug om haar spierballen te laten zien in overheidsgesponsorde realityprogramma’s waar overtreders van de steeds strenger wordende wetten bruut werden gearresteerd en soms zelfs de dood vonden bij hun aanhouding. Dit leidde tot een storm van protesten in enkele Europese landen, maar de beelden van oproerpolitie die burgers verminkte met microgolfwapens en de beelden uit de zogenaamde tijdelijke detentiekampen hadden een collectieve angst in de geesten van de burgers gebrand. Een aantal regeringen overspeelden hun hand en burgers begonnen zich te beseffen dat de ware vijand zich niet verschool in moskeeën of virtuele vrijplaatsen maar in regeringsgebouwen en rechtbanken. Dit leidde in het midden van de jaren ‘20 tot steeds meer oproer en de explosieve groei van FreeBoid: een draadloos en in die tijd onkraakbaar alternatief voor het land-based internet; het internet dat destijds al geheel gecontroleerd werd door regeringen en corporaties.

Terugkijkend verbazen historici zich over de ontwikkeling van deze angstterreur en vraagt men zich nog steeds af hoe dit kon gebeuren ondanks dat de burger steeds meer informatie tot zijn beschikking had. Lang voordat de belastende documenten en getuigenissen over 9/11 naar buiten kwamen, was het al bewezen dat de aanslagen niet hadden kunnen gebeuren zonder de medewerking van de toenmalige overheid; en dan hebben we het nog niet eens over de hardnekkige geruchten die Israël en Pakistan in het verhaal betrekken. Gelijksoortige bewijzen werden ook gevonden voor de aanslagen in 2004 in Madrid en 2005 in Londen. Bij de aanslag op de Amerikaanse legerbasis in Turkije in 2009 werd middels beeldmateriaal en getuigenissen zelfs direct de betrokkenheid van de Israëlische regering aangetoond. Met de mislukte ‘terreuraanslag’ later datzelfde jaar in Brussel werd het ongeloof van veel burgers zo groot dat er sindsdien geen terreuraanslagen meer plaatsvonden die aan Al Qaeda werden toegedicht. Toch nam de verstikkende greep van de overheid op haar burgers toe.

Een aantal schrijvers en historici schrijven deze ongefundeerde angst toe aan het vacuüm dat ontstond na het wegvallen van het IJzeren Gordijn en de krachtige opkomst van naties die sinds de middeleeuwen niet meer op het wereldtoneel hadden gestaan. De heersers van de geallieerde landen trokken in het begin van het millennium een konijn uit de hoed met een tulband op en dachten zo hun nieuwe Rode Gevaar veilig gesteld te hebben voor de komende eeuw. Zelden zag de geschiedenis zulk een indringende controle door schaduwoverheden en geheime diensten die duistere meesters leken te dienen. De techniek werd optimaal gebruikt om angst en propaganda te verspreiden en het volk in een ijzeren greep te houden. Toch was het diezelfde techniek die de ondergang betekende van deze crypto-fascisten; vrijheid baant zijn weg via alle mogelijke paden. Hoewel we trots kunnen zijn op de weerbarstigheid van de mensen in die tijd, is het tegelijkertijd een belangrijke les geweest. Nooit tevoren was het spel zo listig gespeeld: onder een sluier van democratie en vrijheid werden de grootste misdaden gepleegd en de meeste vrijheden geroofd. Het volk werd in slaap gesust met trash-TV, propaganda en fastfood en haar democratisch gekozen leiders gingen hun goddelijke gang.

Laten we nu 50 jaar later niet denken dat dit nooit meer kan gebeuren.