Zapruder Inc.

Men hoeft inderdaad niet „The Daily Show“ aan te zetten om tegenwoordig Amerikaanse politieke top-komedie te zien. In Washington buitelen de presidentskandidaten, neocons en leden van de regering Bush over elkaar heen om de Russische invasie van Georgië te veroordelen. De ene opmerking nog hilarisch hypocrieter dan de andere. Je zou bijna denken dat het complete Amerikaanse politieke establishment, en media, in de spreekwoordelijke, van de werkelijkheid afgesloten „Dick-Cheney-bunker in lala-land“ is gekropen. De politieke retoriek van Bush & Co. heeft een nieuw dieptepunt bereikt, een prestatie na acht jaar stierenpoep uitventen, en heeft (voor een Europeaan) geen greintje geloofwaardigheid meer. Het is hoogstens nog lachwekkend, schaamteloos, vulgair en verbazingwekkend.

Condi Rice’s opmerkingen over Praagse lente zijn eigenlijk nog mild. Bovendien, Dr Rice weet waar ze het over heeft. De minister is afgestudeerd politicologe gespecialiseerd in de geschiedenis van de Sovjet Unie. Rice’s opmerking is meer dan goedkoop scoren met een Sovjet-variatie op de bekende „Godwin“. Rice gaf perfect aan waarom de Russische actie in Georgië onacceptabel is voor de Amerikanen. Rice bundelde vijftig jaar wereldgeschiedenis in een notendop. Inclusief een blik op de toekomst.

De Praagse lente en het ingrijpen door Waschau-pact troepen vergelijken met het Georgisch-Russische conflict 2008 is als het bekende „appels met peren“ vergelijken. Hoewel de gebeurtenissen in 1968 als een schokgolf door de wereld spoelde, en zelfs de „linkse“ studentenbewegingen in Europa even achter de oren deed krabben, was de uitkomst van het conflict uiterst voorspelbaar: de „democratische krachten“ in Tjechoslowakije met Alexander Dubchek als boegbeeld zouden nooit uit de greep van de Sovjet invloedssfeer geraken. Laat staan dat er „westerse“ bijstand (behalve morele) voor een „revolutie“ zou komen. De wereld in 1968 was langs duidelijke lijnen verdeeld. Lijnen die door de twee grote machtsblokken de Verenigde Staten en de Sovjet Unie, zeker na de Berlijnse- en Cubacrisis, werden gerespecteerd. Om invloedssfeer werd tijdens de Koude Oorlog gevochten in Afrika en Azië. Niet in de achtertuin.

Dat Amerika en west Europa geen vinger uitstaken tijdens de bouw van de Berlijns muur, Hongaarse opstand of Praagse lente is het gevolg van het zogenaamde „Jalta Systeem“, genoemd naar de verdeling van Europa tijdens de conferentie van Jalta in 1945. Deze verdeling van invloedsferen zou gedurende de gehele Koude oorlog in acht worden genomen en werd in 1975 door de zogenaamde „Helsinki-akoorden“ nog eens onderstreept. „Evil Empire“ Sovjet Unie en de Verenigde Staten hielden elkaar in balans, wat de langste periode van vrede in Europa ooit inluidde. De (nucleaire) wapenrace en de dreiging van een nucleaire holocaust als garantie voor stabiliteit, alleen ontsnappen uit de „invloedssfeer“ van de meester was onmogelijk.

Tot de val van de muur en de Sovjet Unie en het overblijven van de Verenigde Staten als enige echte „supermacht“. De oude wereldorde die het voor Rusland mogelijk maakte haar vazalstaten „terecht te wijzen“ hield op te bestaan. Het „oostblok“ werd „midden Europa“, communistische dictateur werd democratie, staatsplanning werd neoliberalisme. De geschiedenis werd dood verklaard.  George H.W. Bush’ „new world order“ deed zijn intrede.

Hoewel de vreugde over de overwinning over het communisme in de jaren negentig van de vorige eeuw geen einde leek te kennen, en de neoliberale machten zich via globalisatie over de wereld verspreidden, is men in Washington niet zo zeker van zijn zaak. Verschillende werkgroepen gaan aan de slag om juist die Amerikaanse dominatie en positie als „enige supermacht“ uit te breiden of op zijn minst te behouden. Strategisch planners, wapenindustrie en de „neocons“ in Washington kijken verder dan de euforie van de „Clinton jaren“ en zien problemen als de opkomst van China en India als grootmachten, peak-oil en uitdaging van de hegonomie van de dollar als wereldreservemunt in de nabije toekomst. Een „empire“ kent geen status quo; aan een empire moet gebouwd worden. 

De „wereld-politieagent“ USA heeft deputies nodig en vindt deze in de NATO, het trans-Atlantische bondgenootschap dat na het wegvallen van aartsrivaal Warschaupact zoekt naar een nieuwe invulling van haar taak (pure verdediging west Europa). Voormalig Oostbloklanden scharen zich met graagte onder de Amerikaanse paraplu van de NATO na hun ervaringen met de Sovjet Unie en met de besluitloosheid van het „Verenigd Europa“ in de Joegoslavië-oorlog grijpt de „politieagent“ in. Uiteindelijk zal de NATO zelfs de Servische provincie Kosovo bezetten.

Tegen die tijd wordt het oude Rusland langzaam wakker uit de „shock and awe“ van de opgelegde neoliberale plundering van het Sovjet-erfgoed. Het land is absoluut binnenstebuiten gekeerd door oligarchen, wereldbank en internationale corporations en „kiest“ na de chaotische Jeltsin-jaren de nationalist en oud-KGB man Vladimir Poetin als president in de hoop op „orde“. Er is een hoop veranderd in de wereld voor het langzaam wat zelfbewustzijn hervindende Rusland. Oude vijand NATO heeft alle Warschaupact Staten overgenomen en de EU heeft zich, ondanks de marginale economische toegevoegde waarde van de nieuwe lidstaten, zich tot de grenzen van Rusland uitgebreid. De laatste „traditionele“ Russische bondgenoot in Europa, Servië, is geïsoleerd, Rusland zelf verwikkeld in een bloedig conflict in Tsjetchenië (pijplijn) en in het voormalig Oostblok verschijnt de ene Amerikaanse militaire basis na de andere. Rusland toont begrip voor(Afghanistan) of houdt zich afzijdig van(Irak) de Amerikaanse militaire acties na 11 september 2001 maar de relatie bekoelt na de reeks „revoluties“ in Georgië, Oekranië en Kirgizië, die mede werden geïnitieerd door Amerikaanse “democratiseringsorganisaties” en de ambities van de nieuwe leiders in deze landen voor lidmaatschap van de NATO en EU. Voor het Rusland dat haar schatkoffers vol ziet lopen met olie- en gasroebels wordt de Amerikaanse politiek in de Russische “invloedssfeer”, of hervonden “invloedssfeer”, te agressief. Pas in 2007 zal de “bom” pas echt barsten.

In februari 2007 legt Poetin de Russische problemen met het Amerikaanse “empire” bloot tijdens een speech op de jaarlijkse Internationale Veiligheid Conferentie in München. De Amerikanen hebben net hun plannen voor de bouw van een anti-raketschild tegen Iraanse en Noord Koreaanse raketten in Europa bekend gemaakt. Dat nieuws zet Moskou definitief aan het denken. Poetin wijst op de onzinnigheid van een dergelijk schild tegen “schurkenstaten” (Iran heeft geen raketten die Europa kunnen bereiken, bovendien is het geografisch niet logisch een dergelijk schild juist in Europa te bouwen) en ziet de Amerikaanse ambitie als een directe bedreiging van Rusland. Volgens de president zijn de Amerikanen uit op “nucleair primacy”, het winnen van een nucleaire oorlog doormiddel van een “primitief” raketschild en een succesvolle “first strike”. Poetin wijst op de agressieve uitbreiding van de NATO, de overal ter wereld te vinden Amerikaanse militaire basissen en de oorlogen in Afghanistan en Irak. Voor de Russen is het decor van de zogenaamde “oorlog-tegen-terreur” al gevallen. Het is duidelijk: de Amerikanen werken aan hun hegenomie op deze planeet en hebben met snel afnemende energiebronnen (ook Rusland is al getroffen door “peak-oil” maar heeft grote voorraden) haast. Poetin wordt voor gek verklaard door de Amerikanen, maar de sussende woorden vanuit Washington veranderen de houding van Rusland niet. De kwestie “raketschild” leidt tot een definitieve vertrouwensbreuk tussen de supermacht en de opkrabbelende energiereus.

Condoleeza Rice heeft gelijk. Het gedrag van Rusland in Georgië is onacceptabel. Voor de ambities en invloedssfeer van de Verenigde Staten. Zoals de acties van de VS in het Kaukasus staatje voor Rusland onacceptabel zijn. Hierdoor kan het conflict de eerste “warme” proxy-oorlog tussen de beide empires genoemd worden. Niet geheel toevallig loopt door Georgië ook nog eens de belangrijkste non-Russische pijplijn richting Turkije en daarmee Europa vanuit het Kaspische Zee gebied. Het touwtrekken om Georgië zal daarom nog wel even aanhouden (al begint de positie van de “labiele” Saakashvili te wankelen). Een Europese vredesmacht is in Brussel de meest gewenste oplossing. Probleem voor het westen: het trucje van Kosovo. 

De Russische agressie in Georgië heeft Polen doen besluiten toch in het raketschild project te stappen waarmee het sprookje van verdediging tegen “schurkenstaten” ook ten einde loopt. Polen wil bescherming tegen Rusland. Het is bijna ironisch te noemen. Rusland terug als het “grote gevaar”. Ondertussen werken VS en NATO verder aan de, zoals de recentelijk overleden sovjet-dissident Solzhenitsyn het noemt, „omsingeling van Rusland. En de waanzin van „nucleair primacy“.

In december dit jaar zal de NATO wederom moeten beslissen over de toetreding van Georgië en de Oekranië tot het bondgenootschap.