Zapruder Inc.

Willen China, Rusland en de olie-producerende Perzische Golfstaten de dollar als “reservemunt voor planeet aarde“ onttronen? Volgens de Britse journalist Robert Fisk wel. De Midden-Oosten deskundige beweert dat er zelfs al gesprekken zijn geweest tussen Arabische en Chinese bankiers en dat binnen tien jaar de “petro-dollar“ niet meer zal bestaan. Olie wordt dan gewaardeerd naar een “mandje“ van verschillende valuta en misschien zelfs goud. Op dezelfde dag dat Fisk’s artikel wordt gepubliceerd schiet de goudprijs omhoog en daalt de dollar. 

Niemand vertrouwt de dollar meer. Bovenaan op de wenslijstjes van de G20 landen, met name China en Rusland, staat het vormen van een “alternatieve“ wereldmunt in de vorm van Special Drawing Rights bij de Wereldbank gebaseerd op, wederom, een “mandje“ van verschillende valuta. De eeuwig inflatoire dollar, gekoppeld aan de enorme Amerikaanse schuldenberg, begint een last te worden. Economische groei in de VS is gestagneert, wordt uitgehold door “globalisatie“ en blijkt vooral een papieren luchtbel. De “zekerheid“ dat de Amerikanen hun schulden kunnen terugbetalen is “onzeker“. Zelfs de VN begint de twijfelen aan de nut en de noodzaak van de dollar als reservemunt.

Toch kunnen een aantal vraagtekens bij het stuk van Fisk gezet worden. Natuurlijk, de Verenigde Staten hebben door middel van het petro-dollarsysteem het ultieme voordeel dat ieder “empire“ heeft: het drukt geld, wat in principe niets kost, en ruilt dit voor waarde met de rest van de wereld. Maar nu duidelijk wordt dat de (economische) machtsverhoudingen aan het verschuiven zijn, zal ook dit “voordeel“ voor het wereldrijk langzaam verdwijnen. Zo is het met de Britse Pond gegaan, de Aureus en alle centrale valuta uitgeven door een “empire“. Dit is een natuurlijk proces waarbij concurrenten uiteindelijk de oude munt vervangen. Met China als motor van de wereldeconomie zal de (nog niet in vrije wisselkoers) vraag naar de yuan/rimnibi toenemen. 

Dit proces vergt tijd. China en Saudi Arabië, met schatkamers vol dollars, laten hun investeringen niet in een keer klappen. De beide dollarvreters hebben er alle belang bij dat de VS voorlopig op hun benen blijven staan. Dat het voortdurend de geldkraan openzetten door de Amerikaanse Centrale Bank FED (wat waarschijnlijk de reden voor het vallen van de dollar gaat worden) creditoren irriteert, natuurlijk. Maar China, Japan en het Midden Oosten kopen nog steeds Amerikaans staatspapier.

De echte reden voor het verdwijnen van de dollar is domweg het verdwijnen van de Amerikaanse vraag naar goederen. Amerikaanse consumenten, eeuwig bedreigd door het verschepen van productie naar “lagelonenlanden“ - en daarmee weinig stijgende loon én jaren op krediet levend - zijn knock-out. Exportlanden als China, Japan en Duitsland merken dat de Amerikaanse vraag afneemt. Motor-USA is moe. En daarmee de “dollar-afzet“.

Fisk besluit zijn stuk spectaculair door erop te wijzen dat Saddam Hoessein ooit olie in Euro’s ging verkopen en dat een paar maanden later de eerste Amerikaanse tanks door Bagdad reden. Klopt allemaal, maar Irak is niet alleen binnengevallen ter verdediging van de dollar. Iran, met haar Kish-beurs waar gas- en olie tegen andere valuta zal worden geruild, staat inderdaad ook weer op de nominatie om gebombardeerd en geboycotteerd te worden. Maar er lopen vele “alternatieven“ voor de dollar. China en Rusland wisselen energie en investeringen uit, de Golfstaten gaan peer-to-peer lenen. Met de “kredietcrisis“ in volle gang worden de “alternatieven“ alleen maar talrijker. Empire slaat soms terug, maar kan niet overal aanwezig zijn.

De “dollar-hegemonie“ en daarmee de “petro-dollar“ zal inderdaad op den duur verdwijnen. Maar op de spectaculaire manier waarop Fisk het beschrijft… dat valt te betwijfelen.