Zapruder Inc.

De Euro-landen trekken ten strijde om hun gemeenschappelijke munt, de Euro, te “redden”. Telkens weer worden landen die de eenheidsmunt voeren, de zwaksten als eerste, aangevallen door speculanten, investeerders en rating-agencies. Teveel schulden, onduidelijk of überhaupt terug betaald kan worden. Dat terwijl bij de invoering van de munt duidelijke regels ten aanzien van begroting, schulden en tekorten waren opgesteld. De rente die landen als Griekenland, Portugal en Ierland op hun staatsleningen betalen exploderen al maanden, de prijzen van verzekeringen op staatsobligaties (derivaten) schieten omhoog en “Euro-land” en de Europese Centrale Bank moeten al een jaar lang bijspringen om hun broeders niet ten onder te laten gaan aan “debt-servicing kosten” en begrotingsgaten. Om de “speculatie” eens en voor altijd het hoofd te bieden hebben de Euro-landen nu twee instrumenten in werking gezet. Het zogenaamde “Euro-Plus-Pact” en het Europese Stabilisatie Mechanisme. Daarvoor moest slechts een paragraaf in het Verdrag van Lissabon worden aangepast en enkele passages in het Treaty on the functioning of the European Union bijgeschreven. De rest is geschiedenis. Vanaf nu bestaat de Europese Unie uit twee delen. Met en zonder Euro.

Toegegeven, op vrijwillige basis kunnen landen zich onderwerpen aan het Euro-Plus-Pact, wat onder andere Polen, Denemarken en de Baltische Staten hebben gedaan. Feit blijft: de Unie is in principe geen Unie meer. Daarnaast, toetreden tot de groep rond de Euro is pure masochisme en betekent een honderd procentige onderwerping aan de neoliberale dictatuur en winstmaximalisatie van banken.

Het Euro-Plus-Pact is een idee uit de politieke koker van export-wereldkampioen en dumploon-voorbeeld Duitsland. Onder EPP moeten Euro-landen in snel tempo hun sociaal-staten en voorzieningen afbouwen, en vooral de “loon-stuk-kosten” zien te drukken. Dit betekent concreet “arbeidsmarktsanering”. Einde vaste contracten, meer uitzend-arbeid, prestatie-loon, opening van beschermde beroepen en beroepssectoren, aanpassing van pensioensgerechtigde leeftijd aan levensverwachting. Het is de truc waarmee Duitsland binnen het Euro-gebied voor de meeste ongelijkheid in handelsbalansen zorgde, en is daarmee een grondprobleem van de Euro. Waar in landen als Frankrijk of Portugal de lonen meestijgen met inflatie, daalt in Duitsland het reëele loon al jaren. Lagere loonkosten is lagere kosten is meer export. Dat door de negatieve loonontwikkeling ook de binnenlandse vraag terugloopt, waardoor importen vanuit andere Euro-landen afnemen en de handelsbalans doorslaat , is van ondergeschikt belang. Dat intussen de meeste arbeidnemers op kortstondige basis werken, met contracten van beperkte duur (en door ultra-goedkope arbeidskrachten uit Oost Europa worden verdrongen) ook. Voor werkloosheid betaalt de staat en uiteindelijk de belastingbetaler.

Het Euro-Plus-Pact en de hervormingsmaatregelen zijn op dit moment nog, gelukkig typisch Europa, op vrijwillige basis. Wordt tegen het pact gezondigd, bestaat er geen straf. Toch lijken veel landen de maatregelen te omarmen. Het Duitse model voor sociaal-afbouw, en daarmee minder staatsuitgaven, en loondumping wordt de Europese politieke norm, ook bij eeuwige “tegenstanders” als Frankrijk (na de stakingsgolf tegen de plannen voor het verhogen van de pensioensgerechtigde leeftijd, lijkt het verzet tegen de plannen te zijn gebroken). Niet dat dit veel oplost: als iedereen hetzelfde doet, verandert er in principe niets aan de onderliggende en structurelen problemen met de Euro.

Anders is het voor landen die al geld krijgen van Europa of het Internationaal Monetair Fonds. Griekenland of Ierland moeten zich onderwerpen aan de saneringsregels van de Euro-Unie of het IMF. Deze landen krijgen het geld in tranches, waarbij bij iedere nieuwe uitbetaling wordt gekeken in hoeverre er veranderingen zijn doorgevoerd en hoe hard de staat spaart. Griekenland, Ierland en nu Portugal zijn landen aan de ketting, die een groot deel van hun souveraniteit hebben verloren. Voor de redding van deze kwakkel-kandidaten is er vanaf 2013, als het reddingsscherm afloopt, dhet Europese Stabilisatie Mechanisme gedacht.

Met een pot van 700 miljard Euro zal het ESM vanaf 2013 hoogverschuldigde Euro-staten redden. In tegenstelling tot het “oude” reddingsscherm moeten de Euro-landen nu ook cash aftikken en inleggen. Dit is nieuw, en heeft grote gevolgen. In totaal wordt 80 miljard “cash” ingebracht, de overige 620 miljard zijn garanties of “oproepbaar kapitaal”.

Door dit cash-geld ontstaat een rare tegenstelling. De Euro-Unie wordt eigenlijk een zogenaamde “Transfer Unie”, waarbij gelden en schulden van een land worden overgeslagen naar andere lidstaten. Iets wat uitdrukkelijk door verdragen wordt verboden. De truc van het “cash-geld” is het feit dat het geld niet ten goede komt van het onder schulden gebukt gaande land (dus geen trnasfer Unie) maar als dekking van de reusachtige kredietposities van banken. Daarvoor zal de toezichtsraad van het ESM “de keuze aan instrumenten die het ESM ter beschikking staat veranderen”. Kortom, het ESM gaat staatsobligaties kopen op de secudaire markt, van banken. Iets wat tot voor kort alleen de ECB deed, die gelijk miljarden aan Grieks, Spaans, Portugees staatspapier van banken toegeworpen kreeg. 

Zo ver is het nog niet. Eerst zal Portugal nog onder de oude bail-out regeling geld op kunnen nemen. Spanje is met (bijna) zekerheid het volgende land dat voor 2013 op de schouders van sterkere Euro-landen leningen kan opnemen. De Spaanse banksector zwalkt al maanden, en een bail-out met belastinggeld gaat er komen. Dan is er nog Ierland, dat bijna maandelijks (staats)miljarden in de banksector blijft pompen (om toch vooral de banken op het Europese vasteland voor verliezen te beschermen).

Om dit alles te faciliteren worden verdragen en afspraken herschreven, verbogen of bijgeschreven en is de EU, de faco, opeens toch verdeeld.