Zapruder Inc.

De hele ‘groen en duurzaam’-hype van het moment is dan ook niet ingegeven door idealen of bezorgdheid om Moeder Natuur, maar door commercieel opportunisme. Daar hoeven we onszelf geen illusie over te maken. Het kan ook niet anders, bedrijven hebben niet de genen om uit zichzelf ‘het juiste’ te doen. En iedereen die het bij die bedrijven tot CEO schopt, is daar niet terecht gekomen om dat dan ineens wel te gaan doen (enkele zeldzame uitzonderingen daar gelaten, want laten we die zeker niet tekort doen). Deze CEO zou daarvoor bovendien meteen gestraft worden door de aandeelhouders, waar wij via onze pensioenfondsen en spaargelden indirect ook deel van uitmaken.

Hier is natuurlijk een hoop mis mee, maar het zijn feiten waar we rekening mee moeten houden als we met z’n allen toch oprecht een poging willen gaan wagen om duurzaamheid als kernwaarde te adopteren. Het zijn ook feiten waar we rekening mee moeten houden als we ons gaan afvragen wie die nieuwe kernwaarden moet gaan implementeren in het bedrijf. Het zal namelijk vanuit de werknemers, en vooral consumenten, zélf moeten komen om duurzaamheid meer dan de zoveelste holle kreet te laten zijn. De vraag naar duurzame producten en productie zal dus vanuit ons allemaal moeten komen. Maar daarvoor moeten we het eerst eens worden over duurzaamheid zelf. Want wat is het precies?

CO2 als oorzaak van global warming

Op dit moment is ‘global warming’ en de veronderstelde oorzaak daarvan, CO2, het belangrijkste punt van aandacht voor onze regeringen. De reden daarachter is echter meer een geo-politieke overweging dan harde of zelfs maar enigszins aannemelijke wetenschap. Er zijn geen duidelijke bewijzen dat de aarde het klimaat daadwerkelijk aan het opwarmen is, en het is al even onduidelijk wat en of CO2 daar iets mee te maken heeft. Laat staan dat het antropogene aandeel daarvan, zoals de industriële uitstoot, daar invloed op heeft. Zelfs Al Gore heeft zijn standpunt dramatisch bijgesteld in zijn nieuwe documentaire, omdat er geen solide wetenschappelijke basis bleek te zijn voor zijn de aannames in zijn eerste documentaire, waarmee hij het hele CO2 debat op gang bracht.

Voor regeringen en grote corporaties is de Carbon cap-and-trade een nieuw machtsinstrument. Dit is een mechanisme voor welvaartherverdeling, net zoals centrale banken en fractional reserve banking dat ook zijn. Want als u zich afvraagt waarom geld zo heel erg de neiging heeft omhoog te vallen, weg van degenen die de waarde ervan daadwerkelijk produceren, dan heeft u in fractional reserve banking de oorzaak gevonden. De Carbon cap-and-trade en akkoorden zoals die in Kopenhagen op de agenda staan, zullen de basis gaan vormen van een hele nieuwe derivatenmarkt, van hele nieuwe belastingen en zullen zelfs gaan dienen als dekking onder geld. Over geld gesproken: de grootste belemmering voor een duurzame toekomst is ons huidige monetaire systeem, dat vanwege zijn inflatoire en exponentiële karakter per definitie onduurzaam is. Zolang we aan fractional reserve banking doen, wat de facto standaard in de wereld, is een duurzame maatschappij zo goed als onmogelijk.

Peak-oil, peak-coal, peak-uranium, peak-everything

Naast CO2 is ook het peak-oil probleem actueel. Olieconsumptie zal op den duur groter worden dan olieproductie, en dat zal voor schaarste gaan zorgen. Of de olie daadwerkelijk snel op zal raken (de oorspronkelijke peak-oiltheorie) is onduidelijk. De belangen zijn zo fenomenaal groot dat het zeer onwaarschijnlijk is dat het grote publiek of mainstream science het juiste beeld krijgt voorgeschoteld.  De laatste keer dat de olieprijs zo enorm piekte was dat het gevolg van frauduleus handelen van ’s werelds grootste banken, niet van daadwerkelijke ondercapaciteit, zoals de OPEC destijds ook al aangaf.

De belangen (winsten) zijn enorm, peak-oil kiezen als belangrijkste argument voor duurzaamheid kan op termijn tricky blijken. Al was het maar omdat het misschien nog wel gerust 20, 30 jaar kan duren voordat peak-oil echt toeslaat, mocht de theorie kloppen, en dan zal ieders aandacht allang weer zijn verslapt. Niet alleen olie raakt trouwens op, we kunnen ook al spreken van peak-coal, peak-uranium en peak-alles.

Wat is duurzaamheid dan wel? Als we politiek gekaapte onderwerpen als CO2-reductie of peak-oil als belangrijkste argumenten voor duurzaamheid kiezen, kan dat op termijn nog wel eens een boomerang blijken te zijn geweest. Zo worden surfend op de CO2-hype hybride auto’s gebracht als het groene alternatief voor normale auto’s - want bij gebruik CO2-neutraler – maar zijn ze uiteindelijk misschien wel belastender voor het milieu vanwege het productieproces en de gebruikte materialen.

Ecologische footprint

Is het dan onze ecologische footprint? Momenteel zijn we allemaal bezig om onze carbon footprint te verkleinen, want zo noemen we vermindering van CO2-uitstoot in hippe termen. Niet alleen onze carbon footprint, maar, algemener, onze ecologische footprint is waarvan iedereen nu van mening is dat die zo klein mogelijk moet zijn. Waarom? Wie bedenkt zoiets onnozels? Als nou in elke footprint die je achterlaat een weelde van nieuw en duurzaam leven zou ontstaan, zou je dan niet de hele aarde juíst willen voorzien van zulke footprints? Natuurlijk wel. Ik zou er speciaal maat 45 voor gaan dragen.

De biomassa van alle mieren op aarde is ongeveer vier maal die van alle mensen. Hun energieverbruik is zeer waarschijnlijk groter dan die van mensen, de hele dag (schijnbaar) doelloos rondrennen, dat gaat je niet in de koude kleren zitten. Hun ecologische footprint, ook in termen van CO2 uitstoot, is in sommige opzichten groter dan die van mensen. Zijn mieren daarom schadelijk voor het milieu? De ecologische footprint is dus ook al geen betrouwbare leidraad in een houdbare duurzaamheids strategie.

Van productieketens naar productiecycli

Gelukkig is het mogelijk duurzaamheid zodanig te definiëren dat we wegblijven van riskante, controversiële, geo-politiek beladen en wetenschappelijk omstreden onderwerpen. De beste definitie is waarschijnlijk die van cradle-2-cradle, gebaseerd op het besef dat wij mensen de enige diersoorten zijn die afval maken, het besef dat ons afval - in de breedste zin van het woord - het probleem is. Alle andere diersoorten laten alleen maar voedsel voor nieuwe kringlopen achter: hun afval is voedsel.

De mens produceert in ketens (cradle-2-grave) terwijl de natuur is gebaseerd op kringlopen (cradle-2-cradle). Het cradle-2-cradleconcept maakt industriële productie en ongebreideld consumentisme mogelijk zonder dat er afval wordt geproduceerd. Alles dat we afdanken moet voedsel zijn voor nieuwe ketens, zodat ketens vanzelf veranderen in kringlopen. En daarmee bedoelen we niet zo maar eenvoudige downgrading recycling, waarbij een elektronische gadget misschien nog één keer een leven als iets eenvoudigs kan hebben, maar volledige recycling, upgrading recycling indien nodig.

Een duurzame duurzaamheidsstrategie

Uitermate belangrijk is de constatering dat bedrijven die cradle-2-cradle adopteren als leidraad zich geen zorgen hoeven maken over de maatschappelijke houdbaarheid van hun duurzaamheidsstrategie, en dat ze niet in conflict gaan leven met hun primaire doelen: het maken van winst en aandeelhouderswaarde. Op een wonderbaarlijke, ironische manier zelfs, zal cradle-2-cradle het hen en hun consumenten toestaan zo verspillend en koopzuchtig te leven als ze maar willen, omdat in hun ecologische footprints een weelde van nieuw en duurzaam leven zal vormen, hoe groot die footprint ook is. Geef mij maar maatje 46…