Zapruder Inc.

Toch?

Daar gaat het al een beetje mis. Toch maar even kijken naar wat economische groei eigenlijk is; ons toch maar even losrukken uit de manke vergelijkingen. Het gaat fout als we niet kunnen rekenen, en zoals we allemaal weten, we kunnen niet rekenen. Eén van die essentiële inzichten die ons toelachen als we de juiste sommetjes doen, is het besef dat de economie geen bloemkool is. En als het er wel één is, dan hebben we een groot probleem.

Dat moet duidelijker. Voor de heldere hoofden onder ons is het geen nieuws, maar het fenomeen groei schreeuwt hier om kennis van de exponentiële functie. Als economie X in de jaren N t/m N+99 met 3% groeide, hoezeer is dan de economie gegroeid van jaar N t/m jaar N+99? Laten we om te beginnen even constateren dat, met het blote oog, de economische groei van economie X gedurende de jaren N t/m N+99 er behoorlijk “stabiel” uitziet. Het gaat niet te snel, maar het gaat toch gestaag door, dus warempel, deze economische groei over de eeuw N t/m N+99 is een stabiele rakker.

Maar met een groeipercentage van 3% verdubbelt de omvang van economie X in 23½ jaar. Nog eens 23½ jaar verder is deze (verdubbelde) economie nogmaals verdubbeld; in jaar N+47 is economie X dus al met 400% gegroeid. Na weer 23½ jaar is de economie wederom verdubbeld (een groei van 800% sinds jaar N) en als de eeuw bijna om is, is economie X met 1600% gegroeid in vergelijking met een eeuw ervoor.

Daar ga je dan met je “duurzame economische groei”. Een op het oog bescheiden economie die “slechts” met 3% per jaar groeit blijkt hier in nog geen halve eeuw te zijn geëxplodeerd tot een viervoud van haar oorspronkelijke omvang. Durft u het sommetje te maken voor een economische groei van 5%? Of 8%?

De vraag hoe lang het duurt voordat iets verdubbelt, want voor elk percentage kunnen we dit sommetje maken, kan worden beantwoord met de formule:

waarbij Td staat voor de tijd die nodig is om een bepaald volume te verdubbelen (in jaren), en r staat voor het constante relatieve groeipercentage van dat bepaalde volume. Hoewel de afname van de verdubbelingstijd relatief minder sterk wordt naarmate de percentages toenemen, zien de grafiekjes en staatjes die je hiervan kunt maken er behoorlijk eng uit. Geldgoochelaars, ook wel bekend onder de naam “investeerders”, maken gretig gebruik van deze formule om uit te rekenen hoe lang het duurt voor de inleg is verdubbeld bij een bepaald rentepercentage.

Er is dus niets stabiels aan deze exponentiële economische groei. Er is waarschijnlijk iets behoorlijk onrustbarends aan deze exponentiële economische groei.

Maar is deze economische groei dan niet noodzakelijk?

Van tijd tot tijd worden hele verkiezingscampagnes gewijd aan dit precaire onderwerp. Voor de duidelijkheid, economische groei bij bevolkingstoename is ook onder de meest harmonieuze omstandigheden een vanzelfsprekende zaak. Maar het malle is natuurlijk dat met alle angstvisioenen die gecreëerd worden naar aanleiding van “De Vergrijzing”, waarbij het probleem juist het halthouden van de bevolkingstoename schijnt te zijn, politici en economen niet zijn gaan verkondigen dat economische groei “niet meer nodig is”. Integendeel, door heel Europa worden politici nerveus en dringen er bij jonge stelletjes op aan om zoveel mogelijk over te stappen op anticonceptie-loze copulatie. Er moet bevolkingsgroei, dus economische groei, dus groei van de inkomsten van de belastingdienst worden gekweekt!

En om de (inmiddels verdampte) vermogens van pensioenfondsen te kunnen aanvullen, willen de grote fondsen nieuwe werkmieren hebben om hun geld te beheren, anders zit u straks met uw grootouders en overgrootouders in een heel klein flatje uw laatste restanten blikvoer op te maken.

Daarbij is schermen met krachtige economische groei, onder politici, scribenten, economen, en de business-sector een uiterst effectieve vorm van psychologische oorlogvoering. De resultaten die hiermee bereikt worden zijn groot. Dit komt omdat “groei” appelleert aan gezondheid. Wie zijn kind niet ziet groeien wordt, zeer terecht, ongerust. Maar we stellen ons niet de vraag of onze economie wel kan worden vergeleken met een onvolwassen kind. Een zeer volwassen type van groei is die van de kankercel, die eveneens exponentieel groeit. In die analogie klinkt “groei” al een stuk minder geruststellend.

De enige reden waarom deze economische groei “noodzakelijk” is, is een ander exponentieel groeiend fenomeen: schuld. Of eigenlijk, geld, wat ongeveer hetzelfde is. De praktijk van banken om geld uit te lenen dat ze niet hebben, en daar vervolgens rente over te innen, zorgt voor een constante exponentiële inflatie die permanent inteert op spaargeld en een duurzame transfer van vermogen bewerkstelligt van beneden naar boven. Geld is schuld, maar slechts de hoofdsom van die schuld wordt door banken in het leven geroepen; de rente over elke schuld, welke schuld dan ook, wordt niet gecreëerd door banken, maar komt uit enige andere vorm van schuld.

Het is duidelijk dat dit een stoelendans is waarbij niemand verliest zolang de muziek speelt.  Aangezien de regels van het spel voorschrijven dat er altijd minder stoelen zijn dan deelnemers, is er echter altijd één de klos. Voorkomen dat de muziek ophoudt met spelen is buiten deze analogie helaas niet mogelijk, al probeert men het natuurlijk wel.

Om de inflatie bij te houden, en om steeds nieuwe kredieten te kunnen losweken om de letterlijk onbetaalbare rente te kunnen betalen, moet de economie dus onophoudelijk blijven groeien. Maar hoe moet dat dan? Eén manier--optie één--is steeds harder werken en steeds meer uren maken. Dat genereert economische groei, en leidt tot gejubel bij de belastingdienst.

Het spreekt voor zich dat de mogelijkheid hiervan niet onbeperkt is. Je kunt maar zoveel uren maken tot je je doodwerkt. De economische groei volhouden uit louter toegenomen productiviteit in massagesalons, kapperszaken, hondenuitlaatbureaus en babysitters is dus met de huidige schuldenberg een hachelijke zaak.

Makkelijker is het--optie twee--om grote hoeveelheden stuff voort te brengen. Spul. Troep. Ook wel “producten” genaamd. Machines die dat deels van je overnemen, zodat je je niet dood hoeft te werken, stook je met de nog uitbundig verkrijgbaar fossiele brandstoffen; met petroleumproducten maak je de gekste kunststoffen, en ook andere grondstoffen jaag je er uitbundig doorheen (staal, koper, fosfaat, aluminium, bauxiet, noem maar op) zodat je al het spul (maakt niet uit wat, als het maar verkoopt) dat je daarmee in elkaar schroeft weer ergens kwijt kunt. Ook daarmee is het Centraal Planbureau in zijn nopjes.

Nog veel makkelijker--optie drie--is het om helemaal niets te doen, of zal ik toch maar zeggen, bijna helemaal niets. De truc is om “goedkoop” krediet te verstrekken, die wordt geïnvesteerd in zo improductief mogelijke zaken, zoals bestaand onroerend goed. Overtuig zoveel mogelijk andere mensen ervan hetzelfde te doen, en je hebt binnen afzienbare tijd een onroerendgoedzeepbel die een vrolijke economische groei met zich meebrengt. Iedereen die in alle inmiddels belachelijk dure huizen woont waant zich schatrijk, want is zeer kredietwaardig, en zolang het goed gaat, gaat het natuurlijk goed.

U voelt al een beetje aan uw water dat de laatste methode het minst lange leven beschoren is. Nadat in Japan de onroerend-goed-zeepbel uit elkaar spatte (daar waren verbijsterende bedragen in geïnvesteerd) kwam de economische groei er krakend tot stilstand, daalde beneden het vriespunt en voelt er, jaren later, nog steeds tamelijk gedeprimeerd aan.

Maar dit is, zeer schematisch en ongenuanceerd, wel ongeveer het pad dat de negatieve economische groei-spiraal bewandelt. Helaas zitten we zo’n beetje onderaan die draaikolk.

Is het dan echt tijd om iets te doen aan de meest diepliggende oorzaak van de economische groei, i.e., de exponentiële groei van schuld, a.k.a. geld? Is dit niet zodanig utopisch dat alle “serieuze economen” die per ongeluk op dit stukje stuiten meewarig zullen glimlachen? Is islamitisch bankieren de oplossing? Of een massale adoptie van LETS? Het afschaffen van fractionele reserves, en de terugkeer van de goudstandaard? Het “basisinkomen”?

Ik zal u eerlijk zeggen, ik weet het niet.

Heeft dit stukje eigenlijk wel bijgedragen aan de economische groei?