Zapruder Inc.

Over de frauderende spelers - Goldman Sachs steekt er met kop en schouders bovenuit - kunnen we kort zijn: die moeten worden ontmanteld. Omdat ze daartoe waarschijnlijk nooit zullen of kunnen worden gedwongen - daarvoor is hun macht te groot- moeten we ze isoleren en buitensluiten. Dat is goed mogelijk zoals zo meteen zal blijken.

De noodzaak het huidige systeem af te bouwen vergt wat uitleg. Het (commerciële) bankensysteem dat we in de wereld kennen is een bijzonder onlogisch systeem. Commerciële banken mogen namelijk hun eigen geld creëeren zolang hun reserves (van direct opvraagbare tegoeden) maar een bepaalde wettelijke fractie van het totale uitgeleende vermogen blijft bedragen. Zo’n systeem heet fractional reserve banking en ook al is het systeem al vele decennia een de facto wereldstandaard, dat maakt het systeem nog niet logisch. Of eerlijk. Of stabiel.

‘Kredietruimte creëert welvaart’

Het argument voor het fractional reserve system is dat het meer kredietruimte geeft dan een eerlijk, zuiver banksysteem, omdat de fractional reserve bank meer geld kan uitlenen dan een echte bank. Voor elke euro die wordt gespaard kan (mag) weer 95% worden uitgeleend wat dan weer via een omweg als spaargeld de bank bereikt enzovoort zodat uiteindelijk een veelvoud van al het spaargeld kan worden uitgeleend. Soms tot wel 60x dankzij onbegrijpelijke en gevaarlijke constructies die banken bedenken. Veel bankieren zijn van mening dat we ons huidige welvaartsniveau aan dit systeem hebben te danken omdat het bedrijfsleven, overheid en particulieren in staat heeft gesteld grote investeringen te doen die anders niet mogelijk zouden zijn geweest. Dhr. Boele Staal, voorzitter van de NVB, gebruikt het argument de laatste tijd regelmatig. Er is echter heel veel mis met deze onnozele stelling.

Als het fractional reserve system inderdaad meer welvaart heeft gecreëerd vanwege hogere kredietruimte, is het in ieder geval slechts tijdelijk omdat de schulden die het gevolg zijn van de enorme kredietruimte ook weer moeten worden afgelost. Bedenk ook dat deze kredietruimte, ofwel de vergroting van geldhoeveelheid, altijd exact gelijk op gaat met de schulden van de kredietafnemer. Als er al meer welvaart ontstaat, loopt deze welvaart gelijk op met de toename in schulden van degenen die de welvaart zou moeten toekomen. Het enige dat een fractional reserve system dus kan bewerkstelligen met z’n grotere kredietruimte, is de baten voor de lasten uit laten gaan.

De stelling dat zo’n banksysteem meer welvaart kan genereren, ook al is het indirect, als katalysator, is dubieus. Welvaart ontstaat door productie, of door het vinden van goedkope energie, zoals olie, niet door een bizarre rekentruc. Het is daarom realistischer te veronderstellen dat we onze welvaart hebben te danken niet aan fractional reserve banken maar aan de fossiele brandstoffen die we de laatste decennia zo uitbundig aan het verbruiken zijn.

Peak-debt

In werkelijkheid is het fractional reserve system rampzalig riskant en uiterst oneerlijk gebleken. Zelfs als de kredietruimte inderdaad voor welvaart zorgde. Het systeem maakt banken kwetsbaar voor bank-runs. Het systeem maakt dat ons geld bij elke kredietverstrekking door een bank minder waard wordt omdat de geldhoeveelheid daardoor met die factor 10, 20, 60 wordt vergroot. Deze inflatie is dan ook het werkelijke krediet dat verstrekt wordt: het geeft banken de macht onze koopkracht te herverdelen bij het verstrekken van leningen. Het geld kwam dan wel van de banken vandaan, de waarde die dat geld representeert, werd weggenomen bij het volk doordat hun geld minder waard werd. Daarnaast worden banken stinkend rijk zonder er een tegenprestatie voor te hoeven leveren. Niet alleen moeten wij rente betalen over het door banken uit lucht gecreëerde geld, het mechanisme van geldcreatie hevelt waarde over naar de geldcreëerende entiteit zonder dat er een tegenwaarde of prestatie tegenover stond. Het volk betaalde in de vorm van inflatie, maar de kredietafnemer betaalt terug aan de bank, niet aan het volk. En dat is werkelijke reden dat banken zo enthousiast zijn over het systeem.

Gelukkig is een fractional reserve system ook per definitie eindig, zodat we er ooit vanzelf af zijn. Elke keer dat er meer kredietruimte wordt gecreëerd, wordt er meer geld gecreëerd, worden er meer schulden gecreëerd, moet er meer rente worden betaald waarvoor weer meer geld moet worden gecreëerd (want er was wel geld voor het krediet gecreëerd, nog niet voor de rente over dat krediet, dat komt daar bovenop), waardoor er weer meer kredietruimte moet worden gecreëerd, waarvoor weer meer schulden nodig zijn, enzovoort. Het systeem is exponentieel en dus eindig, de geldvoorraad moet blijven groeien en dat is onmogelijk. Wij stelden een tijd geleden al dat het ‘peak-debt’ moment was gekomen en nog steeds lijkt niets onze stelling tegen te spreken.

Wat dat betreft ziet het er niet goed uit voor onze toekomstige welvaart. Het systeem zal gaan instorten, waarschijnlijk precies op het moment dat ook onze fossiele brandstoffen opraken. Peak-oil en peak-debt vallen zoals het er nu naar uitziet samen.

Gelukkig zijn er gewoon oplossingen en zijn die oplossingen verrassend eenvoudig.

Echte banken en decentraal geld

In het algemeen zullen we als maatschappij voor een sterke ombuiging van globalisatie en centralisering naar localisering en decentralisatie moeten gaan kiezen. Niet alleen van besturing, productie en politiek, ook voor wat betreft onze betaalmiddelen en financiele systemen. Decentrale structuren hebben veel voordelen: duurzaamheid van productie is erbij gebaat en dergelijke systemen zijn veel minder kwetsbaar voor rampen of verstoringen. Decentrale systemen zijn ook zelf-organiserend, eerlijker, democratischer en, niet onbelangrijk, leggen minder macht en controle neer daar waar deze het gemakkelijkst misbruikt kunnen worden. Globalisering is in het algemeen niet in het voordeel van het volk gebleken.

Wat overheden nu direct kunnen doen om onze maatschappijen voor te bereiden, is het veel gemakkelijker maken banken op te richten en ook echte full-reserve en andere varianten echte banken te ondersteunen met een juridisch raamwerk. Een fractional reserve bank is geen echte bank, ons geld is daar niet echt. Een echte bank kent een paar variaties maar uiteindelijk zouden het functioneel gewoon marktplaatsen moeten zijn die spaarders en leners bij elkaar brengen. Dit kan op meerdere manieren. Een bank kan de leners en spaarders voor elkaar onzichtbaar maken, in dat geval zien zowel de lener als de spaarder de bank als transactiepartner. Een bank kan ook transparant zijn en alleen maar dienen om de spaarders en leners met elkaar in contact te brengen. In dat geval spreken we van een peer-2-peer bank, dat is niets meer of minder dan een geldmarkt. Leners kunnen spaarders laten inschrijven en bieden op hun krediet en de voorwaarden onderling afspreken. Dergelijke banken bestaan, zopa.com is er een voorbeeld van. Als de overheden zorgen dat er een geschikt wettelijk raamwerk bestaat, kan een dergelijk systeem direct gaan bestaan naast het huidige systeem en zou kredietverlening meteen weer op gang komen. Gezien het enorme aantal bank-runs en geklapte banken van de laatste jaren zal er weinig tijd overheen gaan voordaat spaarders gaan realiseren dat hun geld op de nieuwe soort bank veiliger is dan op de oude. Overheden kunnen ook zonder problemen garant staan voor zulke banken omdat in tegenstelling tot de fractional reserve banken, deze banken inherent stabiel zijn. Al het geld is altijd gedekt, er is geen risico op bank-runs. Eigenlijk is dit niets anders dan van het bankensysteem ook gewoon een normaal kapitalistisch systeem te maken, waar banken net als normale bedrijven onderling concurreren en failliet kunnen gaan.

Tegelijkertijd zouden overheden het moeten gaan toestaan dat er nieuwe geldsoorten mogen worden gecreëerd, door de maatschappij zelf, naast de bestaande centrale munt. Een centrale munt is niet alleen oneerlijk, maar ook kwetsbaar, dat zien we nu aan de euro. De enige reden dat overheden een centrale munt prefereren, is dat het ze controle geeft over ons. Ook munten kunnen gewoon onderling concurreren, laat de markt maar bepalen wat wel en wat niet wordt geaccepteerd als betaalmiddel en wat de waarde ervan is.

Als blijkt dat het nieuwe systeem succesvol opbloeit naast het oude, kan daarmee ook nog eens het oude systeem worden gered, in die zin dat het kan worden afgebouwd zonder moeilijke ‘faillissements-achtige’ constructies op globaal niveau zoals we die nu al zien aankomen. Door de markt en de maatschappij de keuze te geven over te stappen op het nieuwe systeem, vervalt alle oneerlijk verkregen waarde die is geaccumuleerd in het bankensysteem vanzelf ook weer naar de reëele economie, waar het thuishoort. De kosten daarvan zullen hoog zijn, dat wel. Echter, niet voor ons maar voor de banken en de financiele elite. En dat is maar goed ook, want het was niet hun geld in de eerste plaats. Laat ze maar werken voor hun geld, net als wij.