Zapruder Inc.

Daarbij wordt overigens uitsluitend rekening gehouden met de afstand die door pollen kan worden afgelegd. Dat bijen vaak kilometers afleggen om pollen uit maisvelden te verzamelen was over het hoofd gezien. Maisvelden zelf zijn immobiel. Het draait dus bij de afstand die pollen afleggen om een juridisch manco waaraan men niet heeft gedacht of waaraan men niet wilde denken. Veiligheidsafstanden worden immers een farce als je rekening zou houden met het gedrag van insecten, en dat beperkt zich niet tot bijen.

Wat moet een imker doen wanneer hij honing wil verkopen die niet met pollen van genetisch gemanipuleerde mais afkomstig is, puur natuur dus? Vorig jaar had imker Karl-Heinz Bablok via de rechtbank nog succes. Mon810 is namelijk een soort mais waarvoor in de EU geen goedkeuring is voor menselijke consumptie. Om de mais resistent te maken tegen de schadelijke pyralidae (een motachtige) is een gen van de bacterie Bacillus thuringiensis (Bt) toegevoegd, dat een toxine afgeeft. Volgens de uitspraak van de rechtbank van 2007 bevatte de honing door de verontreiniging niet alleen genetisch gemanipuleerde organismen maar was het bovendien niet langer verhandelbaar en bruikbaar. De uitspraak luidde: “De aangeklaagde moet op de percelen […] de mais uit de groep MON810 voor de bloei oogsten of de bloemtrossen tijdens de bloei meermaals op zodanige wijze snijden dat bijen geen maispollen kunnen meenemen.”

Monsanto en de Vrijstaat Beieren wilden het er in verband met de ernstige consequenties voor de verbouw van genetisch gemanipuleerde planten niet bij laten zitten en er werd beroep aangetekend. Afgelopen vrijdag volgde een nieuwe uitspraak over de mobiele insecten, het immobiele veld en de strijdige belangen van enerzijds de verbouw van genetisch gemanipuleerde planten en de productie van natuurzuivere en niet verontreinigde honing.

Dat dit niet in overeenstemming zou zijn met de wensen van de imker was geen verrassing. De rechtbank meent weliswaar nog steeds dat pollen van MON810-mais zelfs niet in de geringste hoeveelheden in de honing terecht mag komen om die nog als eetbaar te kunnen verkopen, maar mevrouw de rechter draaide, zo stelt de Augsburger Allgemeine de zaak om. Niet langer moet de verbouwer ervoor zorg dragen dat de bijen geen genetisch gemanipuleerde pollen kunnen meenemen, maar de imker. Hij moet zijn bijenkasten, die nu 1500 meter van het maisveld staan, tijdens de bloei ergens anders heenbrengen. Uiteindelijk zijn zij mobiel; het maisveld niet. Er wordt dus voor de planten, tegen de dieren, voor de immobiliteit en tegen de mobiliteit geoordeeld. Wie zich in beginsel kan bewegen moet dat dan ook doen om zich voor schade te vrijwaren. De immobiele veroorzakers van risico mogen verwachten dat de mobielen wijken voor het gevaar. Het verplaatsen van de bijenkasten is daarbij in redelijkheid te verlangen en daarvoor kan geen schadevergoeding worden verlangd. De imker kan weliswaar schadevergoeding voor de verontreinigde honing verlangen, maar de bewijslast ligt dan bij hem.

De imker is dus de pineut. Weliswaar heeft de rechtbank zich maar weer eens aan een werkelijke uitspraak onttrokken en heeft het de verbouwer van genetisch gemanipuleerde planten bevoordeeld, maar tevens vastgesteld dat bijen over een afstand van drie kilometer pollen kunnen verzamelen en daardoor ook kunnen verspreiden. Dat betekent feitelijk dat de veiligheidsafstand van 300 meter een farce is en dat het naast elkaar bestaan alleen met een kilometers brede afstand mogelijk is. Onduidelijk blijft bovendien hoe mobiel een imker moet worden als er in de nabije omgeving tijdens de bloeitijd geen enkele plek met voldoende afstand tot genetisch gemanipuleerde planten beschikbaar blijkt.

“De uitspraak maakt duidelijk dat de bijenteelt door de agro-gentechniek in de kern getroffen is. Het kan niet juist zijn dat Monsanto’s problemen worden afgewenteld op imkers en landbouwers”, verklaarde Thomas Radetzki, een vertegenwoordiger van de belangenorganisatie, die de imker bijstaat. Zij overwegen in hoger beroep te gaan.

Als het niet lukt, zoals de CSU inmiddels eist, een gentechniekvrije zone in Beieren tot stand te brengen, zouden uiteindelijk wel eens imkers, biologische boeren, maar ook hun klanten het nakijken kunnen hebben, althans als het om planten gaat die worden goedgekeurd voor consumptie.