Zapruder Inc.

Perzische onvrede met de Westerse invloed in het land groeide. Belangrijke politieke vertolker hiervan was Mohammed Mossadegh. Mossadegh was van adelijke afkomst en academisch geschoold in het Westen. Hij werd symbool en spreekbuis van groeiend zelfbewustzijn van de Perzische bevolking. In een ontluikend democratisch systeem werd hij tot president gekozen. Amerikaanse media vierden hem in 1951 nog als de George Washington van Iran en de ‘man van het jaar’.

Olie was inmiddels een belangrijke factor geworden. Een groeiend nationaal besef bracht van nature dat de Perzen hun eigen aandeel in de olieopbrengsten gingen wensen. Het Britse oliebedrijf (nu BP) had daar geen oren naar. Onderhandelingen over redelijke voorwaarden liepen stuk. Mossadegh hield de poot stijf en de Britse oliebelangen zochten steun bij hun Amerikaanse vrienden.

Die steun kregen zij in de vorm van operatie Ajax. Mossadegh en zijn democratiserende beweging moesten maar aan de kant. In plaats daarvan werd een Perzisch militair geselecteerd die - samen met de Sjah - als marionet mocht gaan regeren. 

Eisenhower gaf zijn toestemming en de actie begon. De publieke opinie werd bewerkt. Man van het jaar Mossadegh werd plotseling vergeleken met Hitler. CIA agenten plaatsten bommen bij Iraanse geestelijken. Ze deden zich daarbij voor als communisten. Bedoeling was dat de invloedrijke geestelijkheid zich tegen de regering Mossadegh zou keren.

De operatie liep niet als gepland. De marionet-Sjah bleek te laf om de CIA-plannen uit te voeren. Bovendien werden de Amerikaanse machinaties door veel Perzen doorzien. De CIA dacht al aan opgeven, en de Russen berichtten in hun media al van de Amerikaanse afgang. Onverwacht bleken de kansen voor de samenzweerders echter te keren. 

De Sjah had van de CIA opdracht gekregen om Mossadegh per decreet af te zetten. Hij durfde dat niet, en sloeg zelf op de vlucht. Maar de afzetting van Mossadegh werd in Perzische kranten toch publiek gemaakt. Daardoor braken ongeregeldheden uit die Amerikaanse agenten goed wisten te benutten en te escaleren. Tanks verschenen in de straten van Tehran en honderden doden waren te betreuren. In de chaos werd Mossadegh afgezet en de Sjah snel teruggehaald. Een legerleider kreeg de uitvoerende macht in handen.

Voor William Colby, hoofd van de toen nog jonge CIA, werd de actie alsnog “the proudest achievement of the CIA”. De nazorg kon beginnen. Generaal Norman Schwarzkopf (vader van de latere desert stormer) hielp de nieuwe Iraanse machthebbers een geheime politie op te zetten: de latere en beruchte SAVAK. De CIA leerden hen vervolgens wrede trucjes die ieder voorstellingsvermogen te boven gaan. De beramer van de hele operatie, Kermit Roosevelt, (kleinzoon van Teddy Roosevelt) kreeg gepaste waardering voor geleverde diensten: Hij werd vice-president van Gulf Oil.

En de mensen van Perzië, het tegenwoordige Iran? Ach, die mogen zich best per brief beklagen dat hun land en democratie kapot werden gemaakt. Bush leest die brief toch niet. En de Westerse media berichten er niet over. Hier wordt volstaan met leugens, verdachtmakingen en natuurlijk verdere vergelijkingen met Hitler. Want thans maakt ‘het Westen’ zich op om de boel in Iran eens echt kort en klein te slaan. Vervolgens krijgt een ander natuurlijk de schuld. Want wij zijn de mensen van ‘vrijheid en democratie’. En ‘ons’ imperialistisch programma is nog steeds niet volbracht.