In de dytopische klassieker The Matrix komt een scene voor waar één van de rebellen van de Nebukadnezzar onderhandelt met de agenten van de Matrix. In ruil voor een ‘normaal’ en comfortabel leven in de Matrix (een virtuele wereld waar de menselijke geest in een droomstaat leeft) is hij bereid zijn mede-rebellen te verraden, zolang hij maar terug wordt geplaatst in de Matrix en geen herinnering heeft aan hoe vreselijk de echte wereld is. Hij verkiest bewust de droom boven de realiteit, omdat die laatste te gruwelijk is. Dit is herkenbaar voor een groeiend aantal mensen, want we zijn met z’n allen in sneltreinvaart bezig onthecht te raken van de wereld om ons heen. Hoewel de global warming hoax misbruikt wordt voor nationale en geopolitieke doeleinden, raakt het toch aan een belangrijk punt in onze samenleving, namelijk dat we niet meer in contact staan met de natuur en de wereld om ons heen. We leven in het antropoceen, waar de mens denkt de natuur naar zijn hand te kunnen zetten door middel van techniek een oneindig vertrouwen in de wetenschap. Maar men beseft niet dat we uit die natuur voortkomen en dat onderwerping van diezelfde natuur onherroepelijk ons einde betekent. Maar voordat het zover is, zal de mensheid afglijden in een neerwaartse spiraal en zullen steeds meer mensen te lijden hebben van de geleidelijke afbrokkeling van onze maatschappij.
Bijna alle systemen die op dit moment de wereld beheersen, zijn door hun onduurzame en dus eindige aard onthechtend en ontwrichtend. De voedselproductie met haar bio-industrie en grootschalige gewassenproductie die grotendeels draait op monoculturen, tast de genetische diversiteit van planten en dieren aan. Daarmee dus ook de ecosystemen en al het leven op aarde. De voedselindustrie is by design gemaakt om te falen, omdat ze meer energie vergt dan ze levert en daardoor niet duurzaam is. Dit sluit naadloos aan op onze niet-duurzame gezondheidszorg: preventief helen door gezond te leven en de natuur zijn werk te laten doen heeft plaats gemaakt voor een curatief en reductionistisch model waar mensgemaakte chemicaliën en patenten nu de norm zijn. Ook onze economische systemen zijn niet duurzaam: de juiste balans tussen geld, productie en echte waarde is compleet zoek en wordt alleen nog maar verergerd door bubbelconstructies en korte termijn denken. Ook op het gebied van geestelijke ontwikkeling is er een neerwaartse gang te bespeuren. De markt dicteert het schoolwezen en is alleen op zoek naar gespecialiseerde productiemieren die naadloos in het systeem te schuiven zijn; zelfontplooiing en originaliteit wordt gezien als overtollige ballast. Ook wat men toegeschoven krijgt via de media wijst op een toenemende ‘brain drain’, aangezien kennisvergaring plaats heeft gemaakt voor censuur en hersenloos entertainment. Daar waar het entertainment de gaten niet opvult, zijn er altijd nog de drugs die – al dan niet op recept – door de overheid aan de man worden gebracht en de overgebleven cognitieve dissonantie laten verdampen.
Je gaat je afvragen wie nu verantwoordelijk is voor een dergelijke zelfdestructief systeem, want wie wil zichzelf nu opzettelijk te gronde richten? Is het de NWO? Zijn we het zelf? Evil ninja’s van de 5e dimensie? Wie er ook verantwoordelijk zijn, het lijkt veel op het verhaal van de kikker in de pan met water die steeds warmer wordt. Want hoewel er steeds meer tekenen zijn dat de wereld door het putje gaat, doen de mensen weinig tot niets. De belangrijkste reden dat er niets gebeurt, ligt in het feit dat ook de actie om zaken structureel aan te pakken geïnstitutionaliseerd is. Dit wil zeggen dat de initiatieven om zaken grootschalig op de schop te gooien en te verbeteren, door de machthebbende krachten worden beheerst en in het systeem gepast. Dit zie je overal in terug. De zogenaamde wereldwijde ambitie om iets te doen aan vervuiling en niet-duurzame overproductie onder het mom van global warming, is een zorgvuldig geregisseerd geopolitiek spel waarbij de burger niet actief betrokken is. De reden hiervoor is dan men niet wil dat de burger erachter komt hoe erg het in werkelijkheid gesteld is. Door de illusie te wekken dat met vage verdragen en constructies die de echte problematiek moeten verhullen, het probleem opgelost kan worden, voorkomt men dat de burger in opstand komt. Dat is namelijk wat machthebbers echt vrezen: massale opstand en rebellie. En dus ouwehoert men wat over klimaatverdragen, carbon offset swaps (de volgende financiële bubbel) en halfbakken maatregelen die er alleen op geënt zijn de burger meer belasting te laten te betalen en de arme landen verder te laten bloeden. Door de burger ver weg te houden van de werkelijke problematiek, kan deze met een onbezwaard geweten rustig verder consumeerderen, terwijl de werkelijke boodschap zou moeten zijn dat we onze huidige maatschappij compleet moeten hervormen willen we overleven. Een totale reboot en het dus einde van het mensgerichte antropoceen.
Hoewel de enige manier om dit besef te verspreiden in kennis en grootschalig informeren ligt, lijkt het een onmogelijke taak. Dit was onlangs alweer te zien met de ramp in Haïti. Grote rampen als deze zijn juist enorm dankbare aanleidingen om de burgers nog een stukje verder te onthechten van de dagelijkse realiteit. Naast wat beelden van rottende lijken en ingestorte huizen, werd de zendtijd voor een groot deel ingenomen door ego’s die de burgers moesten helpen met het tonen van hun goedhartigheid. Opeens stonden we weer allemaal zij aan zij door massaal te doneren aan dit arme land en kon men zich weer goed voelen. De onthechtende werking werd treffend in beeld gebracht doordat men lekker anoniem kon storten op giro 555 en zelfs even snel kon doneren met behulp van een SMS’je! Ja, dat is nog eens even persoonlijke betrokkenheid als je toch niks te doen hebt in de file. Helaas werd de zendtijd niet gebruikt om eens de discussie op gang te brengen of een dergelijk land niet op termijn beter geholpen kon worden met structurele hulp in de vorm van kennis en investeringen op de lange termijn. Wellicht dat de status van ‘armste land van het westelijke halfrond’ iets van doen had met het feit dat het land na deze ramp compleet was overgeleverd aan buitenlandse hulp. En dat de inval komst van Amerikaanse troepen nou niet bepaald een opbouwend karakter had, gezien het succes van deze ‘opbouwers’ elders. Nee, dat was kennelijk te cynisch en opportuun geweest en dus huilen we maar mee met tout Bekend Nederland en belooft minister Koenders lachend dat hij iedere gedoneerde euro zal verdubbelen. Waarmee? Met belastinggeld van de burger uiteraard…
De vraag die zich opdringt is hoe je als bewust burger hiermee kunt leven zonder zelf gestoord te worden. Sommigen proberen nog mee te draaien in The Matrix door te kiezen voor die vette biefstuk in plaats van het ranzige proteïnepapje, maar de stank van de imperfecte droomwereld dringt altijd weer tot de neusgaten door. Enkele anderen krijgen een onherroepelijke meltdown en treden toe tot de groep van roepende zonderlingen, al dan niet getooid met vlooienbaard en goedkoop huismerkbier. Een complete breuk met de maatschappij is niet makkelijk en zal weinig anderen ertoe aanzetten dit voorbeeld te volgen. En dus probeer je als bewust burger maar het systeem van binnenuit te fucken, door braaf Max Havelaarkoffie en biologische producten te kopen. Maar ook dat zet geen zoden aan de dijk, omdat het nog steeds past binnen de repressieve tolerantie van het systeem. Je kunt het systeem niet ontwrichten door volgens haar regels te spelen. We kopen ons geweten af door een product te kopen waarmee we de binding compleet verloren zijn. De oplossing lijkt vooralsnog te liggen in zelfstandige burgerinitiatieven op het gebied van lokale duurzame projecten waarbij men stapsgewijs probeert steeds meer anderen bij te betrekken. Back to basics in kleine gemeenschappen die elkaar helpen en dit in harmonie doen met hun omgeving. Dit vergt meer inzet maar levert ook uiteindelijk meer zelfstandigheid en duurzaamheid op. Het is een taak die we nooit aan de machthebbers en corporaties kunnen en mogen overlaten.
Blindspot gaf mij het laatste duwtje naar de onthechting.
Ons rest alleen nog de weg naar beneden. Geleidelijk aan onze welvaart afbouwen of met een paar grote recessies de welvaart nog oneerlijker verdelen.
"The planet is doing fine, the people are fucked."