Zapruder Inc.

Er is natuurlijk wel wat af te dingen op complottertjes waarheidszoekers en dat hebben we zelf al verschillende malen gedaan, maar als je de extreme elementen buiten beschouwing laat en kijkt naar de gemiddelde waarheidszoeker, dan doemt toch het beeld op van bovengemiddeld geïnformeerde en goedbedoelende burgers die zich druk maken om de wereld waarin ze leven. Althans, dat is mijn indruk. Het lijkt een logische -ja zelfs onvermijdelijke- reactie als je ziet hoe meegaand de grote groep burgers is en hoe weinig men nog in opstand komt tegen maatregelen die de vrijheid van de burger aantasten. Door zaken als privacyberoving, hogere belastingen, beperkende wetgeving, afkalvende zorg en onderwijs stukje bij beetje op te voeren, ontstaat er het beeld van de kikker in het water dat langzaam zijn kookpunt bereikt. De waarheidszoeker vraagt zich af wat die collectieve psychose nu is die burgers schijnbaar dezelfde fouten laat maken als een kleine 70 jaar geleden en waarom veel mensen wel klagen maar niet tot actie overgaan. De verbazing is compleet wanneer men die mensen erop aanspreekt en vervolgens weggehoond wordt. Je vraagt je af waar die waarheidszoekers de energie vandaan halen…

Verklaringen voor het ontstaan de waarheidsbeweging enerzijds en de slaafsheid van de massa anderzijds lijken niet voor de hand te liggen, maar als je goed kijkt naar de maatschappelijke veranderingen in het laatste decennium dan lijken zich toch een aantal signalen aan te dienen. Waar men zich voorheen verenigde in vakbonden en politieke partijen, is die vorm van organisatie inmiddels achterhaald: de oude politiek lijkt steeds meer naar een breed, vormeloos centrum op te schuiven en daar omheen zweven wat radicale one-issue partijen. De één is niet daadkrachtig genoeg en vertoont regentengedrag en de ander biedt geen stabiliteit of complete oplossing. De politiek is oud en achterhaald en de burger wil af van de spelletjes, verbroken verkiezingsbeloften, leugens, corruptie en nepotisme. Het is dan logisch dat burger het heft weer in eigen handen gaan nemen, want zij zijn de opdrachtgever van de overheid, niet andersom.

Veranderende psyche
Wat betreft het volgzame gedrag van burgers in landen zoals Amerika en Nederland lijkt dit een stuk gecompliceerder te liggen. Volgens verschillende psychologische studies leven wij in een maatschappij die opportunisme, individualisme en prestatiegerichtheid steeds meer aanmoedigt en beloont. Men gaat zelfs zo ver door te claimen dat onze maatschappij -die steeds meer op de Amerikaanse gaat lijken- psychopaten of mensen met anti-sociale persoonlijkheidsstoornissen bevoordeelt omdat zij compleet rücksichtslos zijn in het najagen van hun egoïstische verlangens; wat weer ten koste gaat van anderen. Hervey Cleckly heeft uitvoerig de persoonlijkheid van de psychopaat beschreven in zijn referentiewerk The Mask of Sanity. Ongeveer 4% van de bevolking lijdt aan een dergelijke dissociale persoonlijkheidsstoring en het is bekend dat veel mensen die aan de top van het bedrijfsleven staan en hoge sociale en maatschappelijke functies bekleden, een psychopathische persoonlijkheid hebben. Aangezien deze mensen de standaard zetten voor succes en geslaagdheid in de maatschappij, proberen veel mensen in hun voorbeeld te volgen. Dit leidt vervolgens tot mensen die ook dergelijk psychopathisch gedrag gaan vertonen om ook succesvol te worden. In de Amerikaanse vakliteratuur worden deze mensen ‘sociopaths’ genoemd: mensen die dus niet genetisch bepaalde psychopaten zijn maar dit gedrag (succesvol) nabootsen.

Bewijzen van psychopatisch gedrag in het bedrijfsleven zijn er te over. Eén van de bekendste voorbeelden is het schandaal rondom de Ford Pinto. De executives van Ford kwamen er na tests achter dat de Pinto structureel te zwak was aan de achterkant en dat een botsing van achteren de brandstoftank zou doen schuren met alle risico van brand en explosie van dien. Op dat moment maakten de executives middels een interne memo een kosten-baten analyse waarbij men het aantal te verwachten slachtoffers van brand en explosie en de kosten van de claims die daaruit voort zouden komen, afzette tegen de totale kosten om het het euvel met de slecht beschermde benzinetank te verhelpen. Met een half miljoen Pinto’s die van de assemblagelijnen afrolden was de rekensom al gauw gemaakt; in het nadeel van de slachtoffers, welteverstaan. En die slachtoffers zijn er geweest. Voorzichtige schattingen spreken over 500 tot 900 doden, zonder de gewonden mee te rekenen. Een ander sprekend voorbeeld in de corporate wereld in het recente schandaal van Enron. Dit artikel bespreekt de relatie tussen het Pinto- en Enronschandaal en de criminele pysche van leidinggevenden. Dit zijn dus de mensen die maatschappelijk respect genieten en vele mensen tot voorbeeld strekken.

Een dergelijke maatschappij die zo verdeeld is en geen sociale cohesie meer kent is makkelijker te controleren: individuen die alleen nog maar geld en macht najagen, zelfs als dit ten koste gaat van hun naasten, zullen geen interesse meer tonen in wat goed is voor het maatschappelijk belang en steeds meer vervreemden van elkaar. Waarheidszoekers schijnen deze cohesie wel op te zoeken omdat ze vinden dat de verdeel-en-heers-taktiek de maatschappij uitholt en ze de zwijgende massa nodig hebben om de regentenkliek ter verantwoording te roepen. Ze vervolgens links noemen omdat ze een soort solidariteitsprincipe najagen is onjuist, te meer omdat politiek links een hol concept is gebleken dat schijnbaar alleen regenten en eeuwige politici voortbrengt die van politiek een stinkend moeras maken. Ze rechts noemen omdat ze de overheidsbemoeienis willen terugdringen, gaat ook niet op, omdat ze door hebben dat de huidige ongebreidelde welvaart ten koste gaat van andere volkeren. De waarheidszoeker hoort bij geen enkele partij, omdat hij het zat is dat er politiek tot in den treure compromissen worden gemaakt en er nooit iets wezenlijks verandert. De waarheidszoeker heeft de conventionele politiek de rug toegekeerd en zal uiteindelijk zelf tot actie over moeten gaan. Zoals een goed burger betaamt.