Zapruder Inc.

Met de “shockdoctrine“ doelt Klein op het gebruikmaken van de massale desoriëntatie die ontstaat na ingrijpende gebeurtenissen als oorlog, terroristische aanslagen en rampen, door corporations en gelieerde NGO (non-governmental organisations, cq Wereldbank, IMF etc) om impopulaire economische maatregelen in het “shockgebied“ door te voeren. Deze zogenaamde economische en maatschappelijke “shocktherapy“-filosofie blijkt zijn oorsprong te vinden in de jaren vijftig van de vorige eeuw, waarin twee controversiële onderzoekers driftig experimenteerden en filosofeerden in hun repectievelijke vakgebieden: Dr Ewan Cameron en Milton Friedman.

De Canadese psycholoog Cameron experimenteerde (met geld van de CIA) heftig met shocktherapy en verschillende drugs op zijn patienten. Zijn uiteindelijke doel was het bereiken van een “schone lei“, totaal uitgewiste breinen die “opnieuw beschreven kunnen worden“. Zijn controversiële werk eindigde uiteindelijk in CIA-martelhandboeken en zal wereldwijd toepassing vinden. Van de Zuid Amerikaanse martelgevangenissen tot Guantanamo-Bay.

De econoom Friedman, professor aan de University of Chicago, is in eerste instantie weinig succesvol. Friedman staat de complete “vrije markt” voor, zonder bemoeienis van overheden of sociale bewegingen. De “markt“ reguleert zichzelf en zorgt altijd voor het optimale. Een (wetenschappelijk) onderbouwde filosofie die door voorstanders van de ultieme vrije markt (corporations) op handen wordt gedragen.

Het eerste experiment met de “shockdoctrine“ vindt plaats in Zuid Amerika, waar met hulp van de CIA “ontwikkelingsgerichte“ regeringen worden omvergeholpen en via studentenprogramma’s Zuid Amerikaanse economen opgeleid in de “Chicago-school“, de theorie van Friedman. De aangestelde militaire junta’s gooien hun economieën open voor buitenlandse investeerders en proberen via “tereurcampagnes“ en marteling de bevolking schoon te wissen van “socialistische gedachtes“. Het experiment faalt jammerlijk. De “vrijemarkt-politiek“ vernietigde bijna alle economieën en tot de dag van vandaag worden leiders van de bloedige junta’s vervolgd.

Maar het “experiment“ Zuid Amerika liet wel zien dat er ongelovelijke winsten te maken zijn in landen die de theorie van Friedman toepassen en dat ondanks de verschrikkelijke en vaak rampzalige gevolgen voor de bevolking de “shock“ politici helpen om hun (impopulaire) beleid door te voeren.

Klein geeft hoofdstuk na hoofdstuk gedetailleerd en met ingehouden woede beschrijvingen waar in de moderne geschiedenis de “shockdoctrine“ is toegepast. Van Thatcher en haar “reddende“ Falklandoorlog, tot de kersttsunami van 2004. Het toegepaste recept is altijd hetzelfde: privatisering overheidsdiensten, openstellen binnenlandse markt voor buitenlandse investeerders, keiharde repressie tegen “dissidenten“.

Na de val van de muur en de Sovjet Unie is de “shockdoctrine“ of het fundamentalistische kapitalisme de allesoverheerende economische theorie geworden betoogt Klein. Het “einde van de geschiedenis“, ingeluid door de neoconservatief Fukuyama, betekent niet het einde van nieuwe menselijke inzichten, maar eerder het ontbreken van een idee of idealogie die zich kan meten met Friedman en de Chicago-school. Het tegenwicht, communisme, waartoe westerse bevolkingen altijd kon worden verleid, dwong regeringen een sociaal compromis te sluiten. Met het wegvallen van dit tegenwicht is de weg vrij voor het ultieme vrije kapitalisme.

Met de “shock“ van 911 kon eindelijk in het thuisland van Friedman de theorie worden toegepast en vindt het zijn voorlopige hoogtepunt. Met de Amerikaanse economie in het slop na het barsten van de “dot-com“ bubbel begon de Bush-administratie na 11-9-2001 federale functies uit te besteden en creëerde nieuwe winsten voor bedrijven als Haliburton en Blackwater in sectoren die voor die tijd exclusief overheidsterrein waren. Het werkelijke ultieme hoogtepunt van de “shockdoctrine“ is natuurlijk de oorlog in Irak, waar pupillen van de Chicago-school een in shock gebombardeerd land en bevolking (en anders geholpen door “wissen” in Abu Grahib) in een “vrijemarkt“ paradijs proberen te veranderen.

Zoals gezegd, Klein’s uiteenzetting is gedetailleerd en stevig historisch onderbouwd. Hoewel zij regelmatig in herhaling valt, doet dit niets af aan de kracht van haar boodschap: de theorie van Friedman en het “martelen om mensen “op te bouwen““ hebben gefaald. Dit heeft de geschiedenis keer op keer uitgewezen. Toch zullen politici, door de invloed van corporations en het ontbreken van een duidelijke tegenstroming, de theorie blijven koesteren. Iets waardoor in Nederland afschaffen van bijvoorbeeld vaste contracten of privatisering van gezondheidszorg in een opvallend licht komen te staan.

En de “tegenbeweging“ heeft eigenlijk ook al grond gevat. In het Zuid Amerika, het continent dat als eerste als laboriatorium fungeerde, lijkt de socialistische en ontwikkelingsgerichte politiek niet te stoppen en zich te verspreiden als een veenbrand. Zij hebben hun les kennelijk geleerd. Voor ons wacht nog een onzekere en misschien donkere toekomst. 

“well, what is the sense of ruining my head and erasing my memory, which is my capital, and putting me out of business? It was a brilliant cure but we lost the patient” - Ernest Hemingway

Naomi Klein bezoekt van woensdag 10 tot en met zaterdag 13 oktober ons land ter promotie van De shockdoctrine. Ze zal op de volgende plaatsen optreden:

Woensdag 10 oktober
Global debat
LUX – Nijmegen
Mariënburg 38-39, Nijmegen
Tel. 024-3221612
Aanvang 20.00 uur
Lezing en debat. Na afloop zal Naomi Klein signeren.
http://www.lux-nijmegen.nl of http://www.globaldebat.nl

Donderdag 11 oktober
Globaliseringslezing
Felix Meritis, Keizersgracht 324 te Amsterdam.
Aanvang lezing en debat: 20.30 uur
Toegang: € 12,50 / 9,50 met korting
Reserveren: / telefonisch 020 623 13 11
http://www.vpro.nl/programma/globaliseringslezing/

Vrijdag 12 oktober
’Kracht van de kudde’
28ste Symposium VeerStichting
Pieterskerk Leiden
Toegang: besloten
http://www.veerstichting.nl/nl/home/