Zapruder Inc.

Het verhaal is in de eerste laag vrij rechttoe-rechtaan: ruim honderd jaar in de toekomst zijn de aardlingen bezig met van één van hun meest lucratieve businessmodellen te exporteren naar een andere planeet: kolonisatie. Dit betekent dus grote corporaties met diepe zakken, zonder scrupules en militaire slagkracht die naar andere wingebieden gaan om een eenzijdige ‘handel’ op te zetten met de plaatselijke bevolking, de Na’vi. Het is te verwachten dat dit truukje over zo’n 150 jaar wel tot in de puntjes geperfectioneerd zal zijn en het is eigenlijk gewoon Irak/Guatemala/Nicaragua/Afghanistan/Joegoslavië/Mexico/Chili/etc. in het kwadraat. Althans, als je alleen de afgelopen 50 jaar meerekent, ongeveer. Men is op zoek naar een grondstof die zwevende eigenschappen heeft en de plaatselijke bevolking zit natuurlijk op de grootste bron hiervan. Aangezien er geen plaatselijke zetbazen te corrumperen vallen en de zachte diplomatie niet geholpen heeft wordt het leger ingezet. Standaard procedure dus. Een marinier die infiltreert met behulp van een gekloond lichaam dat deels menselijk deels Na’vi is (een zogenaamde avatar) weet het respect en vertrouwen te winnen van de Na’vi en leert zo hun connectie met hun wereld kennen. Lang verhaal kort: de marinier krijgt wroeging en keert zich tegen zijn eigen broodheren omdat hij de misdadigheid inziet van hun beleid. Matten dus. En dat is heel erg verschrikkelijk mooi in beeld gebracht.

Cameron deelt hier een zwarte piet uit naar de regering van zijn eigen land – de VS – met de subtiliteit van een stoomaangedreven moker. Maar minstens zo interessant is zijn ecologische boodschap waarin hij aantoont dat we als een ras onze verbintenis met de natuur kwijt zijn. De Na’vi hebben een letterlijke connectie met de natuur waarin alles met elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk is. Wederom wordt dit niet-zo-subtiel getoond met een soort navelstreng waarmee de Na’vi in contact staan met de natuur. Echter, de analogie is wel correct, aangezien alles in de natuur inderdaad met elkaar verbonden is; het perfecte en zelfcorrigerende geheel. Sommigen zien meer een ecologische boodschap in de film die men weer verbindt aan de hele klimaatpandemie, maar ik zag eerder een langvergeten connectie die de mens ooit met de natuur had. In een tijd dat iedereen een kerstboom neerzet en Jezus Christus lijkt te eren, is de boom natuurlijk een veel ouder (heidens) symbool dat staat voor de Levensboom (vruchtbaarheid) of de Kennisboom, Yggdrasil. Deze boom komt ook voor in de film – zij het in twee separate incarnaties – en verbindt de wereld en alle levende materie met elkaar. Ook zit er een toefje van Sheldrake’s morphogenetische velden is, aangezien de collectieve kennis van de Na’vi en hun omgeving bewaard blijft in de Tree of Souls.

Cinematografisch gezien is deze film een onbetwiste mijlpaal: de CGI en motion capture waarmee een moderne versie van de rotoscope techniek is ontwikkeld zijn simpelweg verbluffend. Het 3D-effect is cool maar ook af en toe wat vermoeiend door de snel wisselende perspectieven in één frame. De kleuren zijn geweldig en de Na’vi’s en Avatars geloofwaardig. Hoewel Cameron op een breed publiek mikt mist de film de gelaagdheid en subtiliteit van vergelijkbare toppers als The Matrix en The Fountain (in die laatste komt ook een Yggdrasil-achtige boom voor). Maar in een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door dom klapvee met acute intellectuele bloedarmoede is de directe, non-subtiele aanpak van Cameron nog zo gek niet. Dus voor al je neo-hippie hersenspinsels, eco-vriendelijke gevoelens en anti-neokoloniale haatgevoelens zit je hier goed. En het komt in 3D op je af.

Trailer van Avatar