Zapruder Inc.

Nou ja, veldonderzoek… we hadden geen ectoplasmadetectors en omgebouwde stofzuigers à la Ghostbusters op de rug gebonden, maar gingen mee op een speciale ghost tour in Edinburgh, volgens velen “the most haunted capital of the world”. Voornamelijk toeristenmeuk dus, maar volgens velen toch een plek waar ook serieus onderzoek is gedaan naar paranormale activiteit waaronder poltergeists. Sowieso is Schotland samen met Engeland en Ierland een plek waar poltergeists en allerlei paranormale activiteiten veel voorkomen, getuigen de hoeveelheid aan “haunted mansions and castles” die het Verenigd Koninkrijk telt. Het doel hier was het afgesloten gedeelte van de Greyfriars Kirk begraafplaats in Edinburgh, Schotland. Hier zou de de inmiddels beroemde geest ronddwalen van George “Bluidy” Mackenzie: een Schotse rechter uit de 17e eeuw die berucht werd door vele mensen die hij ter dood veroordeelde, met name de zogenaamde Covenanters. Nadat een zwerver een aantal jaren terug het “Black Mausoleum” waar Mackenzie’s botten in lagen te rusten had geschonden zou de geest van de bloeddorstige rechter zijn gaan dwalen op een specifiek gedeelte van de begraafplaats; een gedeelte dat de Covenanters Prison werd en waar veel coventanters gevangen werden gezet, gemarteld en geëxecuteerd. Een plek met een gezellige historie dus.


Sinds de vermeende poltergeistactiviteit en de vele bezoekers die claimden aangevallen te zijn door een vreemde entiteit, besloot de stadsraad van Edinburgh dit gedeelte van Greyfriars Kirk af te sluiten voor het publiek. Dit totdat een paar slimme ondernemers besloten de sleutels te vragen van het afgesloten gedeelte om er “op eigen risico” tours te verzorgen. Sindsdien zijn er zo’n 400 gevallen bekend van mensen die fysiek aangevallen zijn door een entiteit wat resulteerde in krassen en schaafwonden op de huid, blauwe plekken en flauwvallen. Dát moeten we dus meemaken en dus gaan we ’s avonds met een ghost tour mee. Wat gebeurt tijdens de tour is wat Schotse humor, ‘geestige’ anekdotes en het creëren van een spannende sfeer. Althans, dat is de bedoeling, want ikzelf vind begraafplaatsen meestal rustgevende en mooie plekken om rond te lopen, dus ik voelde geen enkele spanning. Integendeel. Het verhaal gaat dat Mackenzie’s geest ronddwaalt nadat hij werd begraven op dezelfde begraafplaats waar veel van zijn slachtoffers lagen die hij de dood in had gezonden. Dat op zichzelf is al bad karma en met de grafschending van de onfortuinlijke zwerver zou de poltergeistactiviteit zijn aangewakkerd. Greyfriars Kirk is wel een begraafplaats met een enorme lijkendichtheid, omdat het destijds de enige begraafplaats van de stad was en lijken alsmaar op elkaar gestapeld werden. Het blijkt dat er zo’n 250.000 lijken liggen en de grond waarop men loopt bevat meer knekels dan aarde.

Na wat sfeerverhaaltjes gaan we door het afgesloten hek van de Covenanters Prison en worden we gewaarschuwd voor de eventuele gevolgen. Wegblijven van zogenaamde cold spots omdat je dan flauw kunt vallen en blijven bewegen omdat poltergeists anders dan spoken een eigen wil hebben en mensen kunnen achtervolgen (en zelfs mee naar huis kunnen gaan!). Ook mogen we niet te lang blijven omdat dan de kans op aanvallen toeneemt. Tja, dat is nu juist het hele doel van het meedoen aan deze vertoning, ik wil juist aangevallen worden door een poltergeist! We gaan met een kleine groep in een mausoleum staan in het donker en wachten op wat komen gaat. Ik probeer zoveel mogelijk te doen wat afgeraden wordt (alleen ergens achteraf gaan staan) in een poging door een wraakzuchtige geest gegrepen te worden aangezien hier de meeste ‘attacks’ plaatsvinden. Er gebeurt echter niets en na een lamme actie van een zogenaamde jumper-ooter (iemand met een masker die mensen schrik aan moet jagen) gaan we weer weg. Geen poltergeist gezien, geen mensen die neervallen, geen blauwe plekken, EVP of cold spots.


Nu ben ik vrij skeptisch over dit soort dingen, maar ik sta voor alles open. Wel ben ik ervan overtuigd dat mensen zelf de meeste ‘sightings’ veroorzaken door voornamelijk angst en de verwachting van wat ze denken te gaan zien. Of misschien wel een vorm van telekinese. Daarnaast vind ik het ook zeer aannemelijk dat onzichtbare verschijnselen zoals elektromagnetische straling en subsonisch geluid het brein en de perceptie kunnen beïnvloeden. In de Underground van Londen is heel veel paranormale activiteit waargenomen en hoewel niet alles verklaard kon worden was subsonisch geluid toch een element wat vreemde waarnemingen zou kunnen verklaren. Het hele gedoe van een tour en de gids die de spanning opdrijft is natuurlijk ook een stukje manipulatie dat de mensen die er het meest bevattelijk voor zijn sterker zal beïnvloeden; dezelfde truukjes die mentalisten en hypnotiseurs toepassen in hun shows. Volgens de gids ging het om de bundeling van angstferomonen van de bezoekers die vrij kwamen als ze de plek bezochten. Het was dan ook de functie van de jumper-ooter om die feromonen los te maken door mensen met z’n allen te laten schrikken. Dat zou dan de poltergeistactiviteit moeten voeden. Het klinkt leuk en enigszins pseudo-wetenschappelijk, maar er is geen enkel wetenschappelijk of empirisch bewijs hiervoor.

Volgens wetenschappers die dit soort fenomenen hebben onderzocht zou zelfs nulpunt-energie aan paranormale activiteit ten grondslag kunnen liggen. Hoe dat dan precies in zijn werk moet gaan is niet geheel duidelijk, aangezien dit gedeelte van quantumwetenschap door bijna niemand echt wordt begrepen. Als je de lijst van enge plaatsen bekijkt, dan zie je een terugkerend thema waarbij er een geschiedenis is van dood en verderf wat een boel kwade en rusteloze geesten zou op moeten leveren. Het is iets wat vanuit een romantisch oogpunt erg logisch mag lijken en het lijkt aansluiting te vinden met de feromonentheorie, maar ook hier is weinig bewijs voor. Sommigen zullen dan ook claimen dat je dit soort fenomenen niet wetenschappelijk kunt benaderen omdat we nog niet de technische kennis hebben het vast te leggen of omdat het vraagt om een meer spirituele benadering. Echter, de spirituele benadering is erg subjectief en vaak moeilijk herhaalbaar. Kwantumwetenschap zou misschien dan toch uitkomst kunnen bieden, omdat dit deel van de wetenschap een grote mate van mysterie en onbekendheid in zich draagt. Sowieso is het de eerste theorie in de natuurkunde waarbij de observator ook een rol speelt (denk aan Schrödinger’s kat) en waarbij mensen dit soort fenomenen kunnen beïnvloeden en misschien ook wel creëren.


Er blijven voldoende zaken over die niet verklaard kunnen worden en we gewoon paranormaal moeten noemen, totdat er een nieuw inzicht komt. Maar dat wil niet zeggen dat alles wat niet verklaard kan worden ook paranormaal is. Er is veel onderzoek gedaan naar paranormale zaken als telekinese en remote viewing/ESP en de resultaten die dit opleverde bevonden zich ver van wat statistisch gezien toeval hadden kunnen zijn. Hoewel dit ook nog steeds niet afdoende verklaard is, kun je het niet één-op-één gelijkstellen met poltergeists. Een poltergeist of dolende geest lijkt een autonome, niet-menselijke entiteit te zijn, al dan niet gebonden aan een bepaalde plaats en ritueel maar wel met een ‘eigen wil’. De vraag is hier of onze rol als menselijke waarnemer de fenomenen niet interpreteert als zijnde afkomstig van een entiteit en er ‘menselijke’ eigenschappen aan toedicht zoals iemand die gewelddadig om het leven is gekomen. Ik ben al op aardig wat plekken geweest waar het flink zou moeten spoken (Les Catacombes, Edinburgh Castle, Colosseum, Whitechapel, London Underground, diverse knekelhuizen), maar heb nog nooit iets meegemaakt of gevoeld. Misschien moet je hier ook wel beschikken over een bepaalde antenne om het op te vangen, een trilling op een bepaalde frequentie. Misschien kunnen we wel weer Sheldrake van stal halen en ons afvragen of het niet latente energie is uit het morfogenetisch veld of energie uit oeroude vedische lijnen. Hoe dan ook, we blijven op zoek gaan met het verstand op “aan” en een open mind (aluhoedje af).