Zapruder Inc.

Het brutale politiegeweld heeft weinig effect gehad. Op dinsdag 17 mei 2011 staan wederom tienduizenden jonge Spanjaarden op het Puerta del Sol plein in Madrid om te protesteren. De demonstranten scanderen leuzen als „minder politie, meer onderwijs“ en „ze noemen het democratie, maar het is geen democratie“. De boodschap: stem niet meer op de traditionele links-rechts politieke partijen. Het knap honderd jaren durende experiment met de illusie van statistische volksvertegenwoordiging is in Spanje gesneuveld op schulden, werkloosheid, clientele-politiek en bezuinigingen. De staat Spanje reageert met een demonstratieverbod. In Griekenland slaat de politie bijna dagelijks protesterenden halfdood met de stalen grip van hun knuppel. Het excessieve geweld moet de „gewone burger“ afschrikken deel te nemen aan stakingen, optochten en oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Het zorgenkind van de Euro-zone bevindt zich in een staat van burgeroorlog. Letterlijk. De burgerbevolking die zichzelf (eindelijk) ziet als melkluis van het (bank)kapitaal staat op tegen de zelfgekozen herders. In een wereld waar hedge funds nationaalstaten „bashen“, miljarden verslindende oorlogen worden gevoerd om strategische (energie)handels-routes, regeringen zoveel mogelijk over hun onderdanen willen weten, massamedia alleen vertellen en verslaan wat is toegestaan binnen de corporatistische partijlijn, private verliezen worden „gesocialiseerd“ en wat van belang is voor een bloeiende samenleving wordt afgebouwd, begint een nieuw tijdperk. De geschiedenis is niet dood. Het neofeodalisme begint. 

Net als je denkt dat het niet meer pijn kan doen (de olie-prijs en benzine-prijs), komt er nog meer slecht nieuws. China stopt haar olie-export. “China’s olie-gigant Sinopec heeft haar olie-producten-export stilgelegd om binnenlandse toevoer te garanderen en uit zorg om de toelevering door onrust in het Midden Oosten en de aardbeving in Japan”. Joh! En Saudi Arabië, de “reserve-exporteur” van olie ziet geen enkel probleem op de olie-markt. Klaarblijkelijk zien de Chinezen dat eventjes anders en “hedgen” ze zich tegen een oil-shock (vraag neemt in de zomer toe) door een stop te zetten op raffinage-producten. Kortom, eventjes geen aanbod van olie en benzine vanuit het Verre Oosten. Kunnen die Libische rebellen aub snel de pomp weer aanzetten? Straks is het hier een groot Keratea.......

Met de meltdown van de Fukushima kerncentrale in het door de tsunami getroffen Japan, komt onvermijdelijk de wereldwijde discussie op gang of kernenergie wel een volwaardig alternatief is voor energie uit fossiele brandstoffen. Anti-kernenergiegroepen springen op om, ondanks de apocalyptische tragedie die het land treft, hun stokpaardjes af te stoffen en mee te liften op de slechte naam die kernenergie nu krijgt. Hoewel kernenergie in haar ontstaan werd gepresenteerd als een vervanger voor fossiele energie – omdat men ondermeer niet meer afhankelijk zou zijn van de politieke instabiliteit van de olieproducerende landen – werd voorbij gegaan aan het feit dat kernenergie te lijden heeft van dezelfde beperkingen als fossiele energie (dit nog even los van de grotere risico’s die het met zich meeneemt als het mis gaat). Kernenergie draait net als fossiele energie op een delfstof die moeilijk te winnen is en die eindig is, en dus inherent hetzelfde basisprobleem kent als fossiele energiebronnen. Hoewel de nucleaire grondstoffen net als aardolie en gas nooit helemaal op zullen raken, komt onvermijdelijk het Peak-moment waar het delven van de grondstof meer energie kost of geldverslindend wordt dan wat het uiteindelijk oplevert. Je vraagt je dan af waarom al die wereldleiders en knappe koppen zo vast blijven houden aan dit achterhaalde concept van energiewinning, helemaal als blijkt dat we daarmee ook nog ons milieu verzieken. Het antwoord lijkt geopolitiek te zijn.

Vorig jaar oktober protesteerden de Fransen tegen de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd. Stakers blokkeerden toen een aantal belangrijke brandstofdepots. Binnen een week was de nood zo hoog gestegen dat duizenden tankstations zonder benzine zaten. President Sarkozy eiste dat de stakers de blokkades ophieven. En zo geschiedde: de acties liepen dood.

Voor de zoveelste keer worden er Amerikaanse kruisraketten afgevuurd op doelen in een Arabisch olierijk land.
President Obama doet hetzelfde wat zijn voorgangers deden.


Die kruisraketten zijn gemaakt in Amerikaanse fabrieken en de directies van die fabrieken sponsoren politici en presidentskandidaten. De kruisraketfabrikanten stellen geen eisen, maar ze laten wel doorschemeren dat ze graag nieuwe kruisraketten maken. De president is niet gek en denkt aan zijn herverkiezing. Hij laat 100 kruisraketten afvuren en bestelt meteen 100 nieuwe. Bezuinigen op Defensie kan altijd nog en die paar burgerdoden horen er nu eenmaal bij.

In 2008, toen olie meer dan $100 per vat kostte, heeft Saoedi-Arabië haar olieproduktie niet noemenswaardig kunnen verhogen. En volgens de gelekte diplomatieke e-mails zijn de werkelijke oliereserves van Saoedi-Arabië 40% lager dan de Arabieren beweren. Sommige deskundigen denken dat Saoedi-Arabië de produktie helemaal niet kan verhogen.

Ook in Saudi Arabië raakt de olie op. De woestijnstaat en grootste olieproducent ter wereld kan waarschijnlijk zelfs niet meer “bijpompen” om de olieprijzen op de wereldmarkt te beïnvloeden en zo een prijs-shock voorkomen. Al langer gingen geruchten dat de Saudi’s behoorlijk bluffen over hun olievoorraden maar nu blijkt uit documenten via de zogenaamde “wikileaks-cables” dat Amerikaanse diplomaten ervan uitgaan dat Saudi Arabië heeft “gepeakt”. 40% van de officiële olievoorraden bestaan alleen op papier en met een groeiende binnenlandse vraag naar energie kunnen productie- en exportdoelstellingen in de vuilnisbak. Omdat we ongeveer een paar Saudi Arabiëen nodig hebben om de huidige en toekomstige vraag naar olie bij te houden, is dit behoorlijk “bombshell” nieuws. Zonder de 12.5 miljoen vaten die het land per dag aan het aardoppervlak moet brengen, kunnen we onze huidige levensstandaard vaarwel kussen. Welkom in de zaagtand-beweging op het plateau na de peak. 

Deng!Deng!Deng! Vergeet de 2012 cultus/mythe/maya/dingus. 2011, net een paar weken oud, wordt de knaller. Massa-stervende diertjes, overstromingen hier-en-daar en een exploderende Etna. Maar de echte “Big Bang” komt nog. Nee, niet de Goldman Sachs-truc met Facebook (hoe overtuig je miljoenen Facebook-junkies een “delete account” knop in te drukken? Hoe grappig zou dat zijn?), niet de ondergang van megalo-project Euro (Portugal heeft toch mooi 1.5 miljard verpatst, tegen 6.7% rente. Terwijl een gemiddelde bank voor.....ongeveer 1% bij de ECB leent!), niet climategate 3.5, niet schietgraage Amerikanen (waar ook ter wereld), niet peak-gas in Europa. Nee. De bom worden de voedselprijzen. Met dank aan de Centrale Banken, bij u op de hoek of iets verder weg, die voor niks geld weggeven aan speculanten die graag iets van waarde voor dat fiat-geld kopen. Gevolg: 1 miljard hongerige. Ow ja, speculatie maakt natuurlijk slechts een paar procent (uche!) van de prijs (uh, zoals bij cacao?) maar één slechte oogst is genoeg voor Algerije/Tunesië wereldwijd. Nu eens kijken hoe creatief die Q1 2011 inflatiecijfers gaan worden. 

Het is de, publiek geheime, heilige graal van de Afghanistanoorlog: de TAPI (Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, India)-pijplijn. De gaspijplijn die de Turkmeense gasvelden verbindt met Pakistan (Ghawar) via Afghanistan. En met een optie om de lijn door te trekken naar India. Een gaspijplijn die zowel de Russen buitenspel zet als Iran, en al sinds de jaren negentig, toen bizarrewijze Taliban vertegenwoordigers in Houston en Dallas door de Amerikanen in de watten werden gelegd, een geopolitieke droom van Washington. Nu gaat het er toch echt van komen. De Turkmenen, die voorzichtig onafhankelijk worden van Rusland, willen de pijplijn. Rusland neemt minder gas af, Iran is een onzekere factor (daar kan het binnenkort bommen regenen) en China is een stabiele partner maar heeft de maximale capaciteit van haar “eigen” pijplijn al bereikt. 

Mensen gaan op weg om ergens te komen. Voordat ze in de auto of in de trein stappen, maken ze een afweging: ‘Is deze reis wel noodzakelijk en de moeite waard.’ Meestal besluiten ze toch op pad te gaan. Vanwege stijgende kosten van openbaar vervoer en brandstof zal men er vaker voor kiezen om niet te gaan. Het aantal kilometers dat we met zijn allen reizen, zal na peakoil gaan dalen. In de VS is dat al aan de gang. Van alle aardolie, die dagelijks wordt opgepompt, wordt 75% gebruikt voor vloeibare brandstof. Zonder vloeibare brandstof staan auto’s stil, blijven vliegtuigen en helikopters aan de grond. Elektrische auto’s lijken een oplossing, maar voorlopig zijn er op aarde nog 700 miljoen auto’s die vloeibare brandstof nodig hebben. Met biobrandstof kunnen we een paar jaar tekorten voorkomen (het helpt niet de CO2-uitstoot te beperken), maar dan zal de prijsstijging haar werk doen en ervoor zorgen dat we minder gaan rijden.

In tijden van voorspoed en groei van de welvaart is het leuk om te regeren en mee te doen met regeren. Er worden steeds meer uitkeringen en subsidies bedacht. Iedereen wil daarover meepraten en een graantje meepikken. Er komen bestuurslagen en inspraakorganen bij. De gevolgen van peakoil en economische krimp vereisen een andere managementstijl. Bezuinigen, afschaffen van voorzieningen, roept weerstand op bij de bevolking. Bestuurders en volkvertegenwoordigers moeten opeens impopulaire maatregelen verdedigen. In alle bestuurslagen haken veel politici af.  De invloed van bankiers en hedgefunds wordt steeds groter. De invloed van politici op de economie neemt snel af. Politici geven dat natuurlijk niet toe, ze zijn nog nooit voor een leugen teruggedeinsd.

Het eiland Nauru, de kleinste republiek ter wereld, zou het perfecte paradijs kunnen zijn als……..het niet ten onder zou gaan aan corruptie en als de fosfaatvoorraden van het eiland niet „gepiekt“ hadden. Ooit was Nauru schathemeltje rijk, betaalde er niemand belasting, was er gezondheidszorg voor iedereen en kreeg iedere bewoner een deel van de fosfaatopbrengsten. Overschotten uit de verkoop van fosfaat werden ondergebracht in een semi-publieke investeringsfonds dat schepen kocht, en vliegtuigen, vastgoed in Frankrijk, juwelen voor de vrouw van bestuurder x en een sportwagen voor bestuurder y, om ten slotte te verzuipen in slechte investeringen en corruptie. 

Matt Simmons, een van de eerste peakoil-profeten, schreef een boek over de oliewinning in Saoedi-Arabië, Twilight in the Desert. Bottomline van dat boek: als de olieproduktie in Saoedi-Arabië piekt, dan piekt de wereldproduktie.
De Saoedi’s beweren dat er nog altijd 88 miljard vaten olie zitten in ‘s werelds grootste olieveld Ghawar. En olieminister Ali Al-Naimi zegt dat de olieproduktie makkelijk met 50% kan worden opgevoerd van 8 miljoen vaten per dag naar 12 miljoen vaten.
De gegevens van EIA (Energy Information Administration) laten zien dat die produktie van 12 milj. vaten nog nooit gehaald is.

Onze instincten dwingen ons om zo weinig mogelijk energie te gebruiken. Daarin verschillen we niet van apen. Zien we een boom vol vruchten, dan plukken we eerst het laaghangende fruit. Al onze activiteit plannen we volgens hetzelfde instinct. Als we steenkool willen, dan beginnen we op de plaats waar we het minst hoeven te graven. En we ontginnen eerst de steenkool die het beste brandt. Voor metaal is het niet anders. We beginnen met de rijkste ertsen, die de hoogste opbrengst aan metaal geven. Dat geldt voor ijzer en koper, maar ook voor indium en uranium. Nadat het laaghangende fruit geplukt is, wordt het geleidelijk moeilijker. Het kost steeds meer energie (moeite) om dezelfde hoeveelheid steenkool of metaal uit de aarde te halen. We moeten steeds dieper graven en steeds armere ertsen gebruiken. Als de oliebronnen op land uitgeput raken gaan we pas op zee boren.

De Verenigde Staten waren het eerste land dat peakoil ondervond. In 1970 bereikte de binnenlandse olieproduktie haar hoogtepunt. Sinds 1970 zijn de VS een importeur van aardolie, het verbruik is groter dan het land zelf produceert.
Vanaf Gerald Ford houdt elke nieuwe president een traditionele “we-moeten-minder-afhankelijk-worden-van-buitenlandse-olie"-toespraak. De meeste Amerikanen zappen dan snel weg. De president houdt de rest van zijn ambtstermijn wijselijk zijn mond over peakoil. De oplopende energierekening van de VS begint steeds zwaarder te wegen, vooral sinds de olie in prijs is verdrievoudigd (van $25 naar $75 per vat). Je kunt dagelijks in de krant lezen dat de economische macht en de welvaart van de VS afneemt. Uit een onderzoek van Gallup blijkt dat de gemiddelde Amerikaan nog maar $59 per dag uitgeeft, tegen $99 in 2008.

M. King Hubbert ontdekte in de jaren 50 dat iedere oliebron op een gegeven moment een maximale productie haalt, cq de piek van Hubbert. Daarna vloeit er minder olie uit de bron en op een gegeven moment moet er zelfs gepompt worden om de laatste olie naar boven te halen. De theorie die hij ontwikkelde, bleek ook uit te komen voor de totale productie van alle olievelden in de Verenigde Staten. King Hubbert voorspelde daarop dat de totale olieproduktie in de VS in 1970 zou pieken en daarna zou dalen. Hij kreeg gelijk. De VS veranderde in de 10 jaar na 1970 van ’s werelds grootste olieproducent in ’s werelds grootste olie-importeur. Maar toen was olie nog goedkoop. Van de 54 olieproducerende landen op de wereld hebben er inmiddels al 40 de productiepiek gepasseerd: waaronder Mexico, Groot-Brittannië en Noorwegen. Het vervelende is dat alternatieven voor olie, zoals aardgas en steenkool, ook beperkt voorradig zijn en dat aardgasvelden en steenkoollagen ook een piekproductie vertonen. De wereldsteenkoolpiek valt waarschijnlijk al voor 2020 en de wereldaardgaspiek niet veel later. Het blijkt dat de de winning van de meeste andere delfstoffen uit de aardkorst ook verloopt volgens de theorie van Hubbert. Zo is inmiddels peak-goud in 2002 gepasseerd. Peak-strontium in 2005, peak-wolfraam in 2004, peak-platina in 2006. Wat staat ons te wachten ?

De generaal aarzelde even voordat hij deze vraag beantwoordde:

‘U heeft natuurlijk al het rapport van de Duitse Bundeswehr en het rapport van het Pentagon gelezen. En nu wilt u weten of wij ook onderzocht hebben of er 20 jaar genoeg brandstof voor onze voertuigen, schepen en vliegtuigen zal zijn.’
De generaal vervolgde:’Nee, we hebben ons er nog niet in verdiept. We hoeven het werk van onze Duitse en Amerikaanse collega’s niet over te doen.’

Zoals de vaste lezers van Zapruder weten, kan met de „peak-oil“ theorie veel geopolitieke bewegingen worden verklaard. Maar zijn het alleen slimme Amerikanen en Chinezen die zich bezig houden met „peak-oil“? Nee dus. Uit verschillende documenten en bronnen blijkt dat, voorlopig, in Europa de Britse en Duitse regering goed op de hoogte zijn van wat ons te wachten staat zodra de vraag naar olie de productiecapaciteit overtreft. Sterker, het Duitse leger schildert in een discussiestuk zelfs mogelijke toekomstscenario’s. Economische neergang, stagnerende leveranties (van voedsel) en gedesillusioneerde bevolking.

Biobrandstof

Planten halen CO2 uit de atmosfeer en maken er suiker, hout en soms olie van. Het leek de klimaatbeweging een goed idee om die stoffen als brandstof te gaan gebruiken, zodat de steenkool en aardolie diep in de aardkorst zouden blijven. In theorie zou dit de menselijke CO2-uitstoot beperken.

De klimaatbeweging hoopte dat er meer bomen zouden worden geplant. Helaas verdwenen er in Brazilië en Indonesie enorme stukken regenwoud om plaats te maken voor biobrandstofplantages. En we gingen voedseloverschotten omzetten in brandstof.  Door biobrandstof te subsidiëren en bij te mengen in gewone brandstof, kon men jarenlang de prijs van aardolie kunstmatig laag houden. De prijsstijging van de eindige grondstof aardolie werd uitgesteld tot 2007 en 2008.

Het energieprobleem is urgenter dan men denkt.

Over 15 jaar zal de Nederlandse aardgasproduktie niet meer voldoende zijn om aan de binnenlandse vraag te kunnen voldoen. En er is nog geen enkele garantie dat er dan voldoende aardgas geïmporteerd kan worden uit Noorwegen, Rusland of Iran.

Vandaar dat Nederlandse energieproducenten massaal inzetten op steenkool als primaire brandstof voor de periode 2020 - 2050. Is dat voldoende doordacht?

Ik ben bang van niet.